ถ้าพูดถึง "ยาชื่อสามัญ" หลายคนอาจนึกภาพยาราคาถูกที่ไม่ค่อยไว้ใจเท่าไหร่ บางคนถึงขั้นปฏิเสธไม่ยอมรับจากเภสัชกร เพราะคิดว่าด้อยกว่ายาต้นแบบที่แพงกว่าหลายเท่า แต่ความจริงแล้ว เรื่องนี้ซับซ้อนกว่านั้นมาก และล่าสุด นพ.สมศักดิ์ เทียมเก่า (Somsak Tiamkao) ได้ออกมาชี้แจง 5 เหตุผลสำคัญว่าทำไมภาครัฐถึงสนับสนุนให้ใช้ยาชื่อสามัญ (Generic Drug) แทนยาต้นแบบ (Originator Drug) — และคำตอบไม่ได้จบแค่เรื่องงบประมาณเลย
ยาชื่อสามัญ vs ยาต้นแบบ ต่างกันอย่างไร?
ก่อนไปถึง 5 เหตุผล ขอปูพื้นให้เข้าใจก่อนนะครับ ยาต้นแบบคือยาที่บริษัทเจ้าของสิทธิบัตรพัฒนาและวิจัยขึ้นมาครั้งแรก มักมีราคาสูงเพราะรวมต้นทุนวิจัยและพัฒนาไว้ด้วย ส่วนยาชื่อสามัญคือยาที่ผลิตขึ้นหลังสิทธิบัตรหมดอายุ มีตัวยาสำคัญ (Active Ingredient) ชนิดเดียวกัน ขนาดเดียวกัน และต้องผ่านการรับรองว่ามีประสิทธิภาพทัดเทียมกัน เรียกว่า Bioequivalence (การดูดซึมเข้าร่างกายได้เท่ากัน) ก่อนที่ อย. จะอนุญาตให้วางขาย
พูดง่าย ๆ คือ ตัวยาเหมือนกัน แต่ราคาต่างกันมาก บางตัวต่างกันถึง 5-10 เท่า หรือมากกว่านั้น
5 เหตุผลที่รัฐหนุนยาชื่อสามัญ
ตามข้อมูลที่ นพ.สมศักดิ์ เทียมเก่า เผยแพร่ผ่านทาง Hfocus ทั้ง 5 เหตุผลนี้ครอบคลุมมิติที่หลายคนอาจนึกไม่ถึง
1. สร้างความมั่นคงทางยา (Drug Security)
ถ้าประเทศไทยพึ่งพายาต้นแบบจากต่างประเทศ 100% เราจะเปราะบางมากในภาวะวิกฤต ไม่ว่าจะเป็นโรคระบาด ปัญหาห่วงโซ่อุปทาน หรือความขัดแย้งระหว่างประเทศ การสนับสนุนให้ใช้ยาชื่อสามัญที่ผลิตในประเทศจึงเป็นเรื่องของความมั่นคงระดับชาติ ไม่ต่างอะไรกับเรื่องอาหารหรือพลังงาน
2. เพิ่มโอกาสเข้าถึงการรักษา
ราคายาที่ถูกลงอย่างมีนัยสำคัญหมายความว่าคนไทยมากขึ้นจะเข้าถึงยาที่จำเป็นได้ โดยเฉพาะผู้ป่วยโรคเรื้อรังอย่างเบาหวาน ความดัน หรือโรคหัวใจ ที่ต้องกินยาต่อเนื่องยาวนาน ถ้าต้องซื้อยาต้นแบบเองทุกเดือน ภาระค่าใช้จ่ายสูงจนหลายคนเลือกที่จะ "หยุดยา" ซึ่งอันตรายกว่ามาก
3. สนับสนุนอุตสาหกรรมยาในประเทศ
การที่ภาครัฐเลือกใช้ยาชื่อสามัญที่ผลิตในไทยก็เท่ากับเป็นการลงทุนในอุตสาหกรรมยาของประเทศ สร้างงาน สร้างองค์ความรู้ และพัฒนาขีดความสามารถการผลิตในระยะยาว ซึ่งจะยิ่งเป็นประโยชน์ในอนาคตเมื่อต้องรับมือกับโรคอุบัติใหม่
4. รักษาเสถียรภาพระบบหลักประกันสุขภาพ
ระบบบัตรทอง (สิทธิหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า) และประกันสังคมต้องรองรับคนไทยนับสิบล้านคน ถ้าใช้ยาต้นแบบทั้งหมด ค่าใช้จ่ายจะพุ่งสูงจนระบบไม่สามารถแบกรับได้ การใช้ยาชื่อสามัญจึงเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้ระบบนี้ยังยืนอยู่ได้และให้บริการคนไทยได้อย่างต่อเนื่อง
5. ความยั่งยืนของระบบสาธารณสุขในระยะยาว
นอกเหนือจากเรื่องงบประมาณ ยังมีมิติของความยั่งยืนเชิงระบบ การที่ประชาชนสามารถเข้าถึงยาได้อย่างต่อเนื่องและสม่ำเสมอ ส่งผลต่อคุณภาพการรักษา ลดการนอนโรงพยาบาล และลดภาระโดยรวมของระบบสาธารณสุขในระยะยาว
พี่สยามคิดอะไรกับเรื่องนี้
ส่วนตัวผมต้องบอกว่า ข้อมูลชุดนี้ควรถูกพูดถึงในวงกว้างมากกว่านี้ครับ เพราะมันตอบคำถามที่หลายคนค้างคาใจมานาน ว่าทำไมหมอถึงจ่ายยาชื่อสามัญให้ บางคนรู้สึกว่าตัวเองถูกลดคุณภาพการรักษา หรือรู้สึกว่ารัฐกำลัง "ประหยัดงบ" บนร่างกายของตัวเอง ซึ่งความรู้สึกนั้นมันเข้าใจได้ แต่ความจริงคือเหตุผลมันซับซ้อนและลึกกว่านั้นมาก ทั้งเรื่องความมั่นคง เรื่องความเท่าเทียม และเรื่องการรักษาระบบทั้งหมดให้ยืนได้ในระยะยาว
ถ้าเป็นผม ผมก็คงเคยเป็นคนที่ขอเปลี่ยนเป็นยาต้นแบบเหมือนกัน แต่พอเข้าใจที่มาที่ไปแล้ว มุมมองเปลี่ยนไปเยอะเลยครับ
แล้วคนไทยควรรู้อะไรบ้าง?
สิ่งที่ควรตระหนักและเอาไปใช้ในชีวิตประจำวันมีดังนี้ครับ
- ยาชื่อสามัญที่ได้รับการขึ้นทะเบียนกับ อย. ผ่านมาตรฐานเดียวกับยาต้นแบบ ไม่ใช่ยา "ด้อยคุณภาพ"
- หากมีข้อสงสัย ถามเภสัชกรหรือแพทย์ได้ตรง ๆ ว่ายาที่ได้รับมีประสิทธิภาพเทียบเท่าหรือไม่ อย่าตัดสินใจเองโดยไม่มีข้อมูล
- ผู้ป่วยบางกลุ่ม เช่น ผู้ป่วยโรคลมชัก หรือผู้ที่ได้รับยากดภูมิหลังปลูกถ่ายอวัยวะ อาจต้องระวังเป็นพิเศษในการเปลี่ยนยา เพราะยาบางตัวมีช่วงการรักษาแคบ (Narrow Therapeutic Index) ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเสมอ
- อย่าซื้อยาเองตามร้านโดยไม่จำเป็น ไม่ว่าจะเป็นยาต้นแบบหรือยาชื่อสามัญ ควรอยู่ในการดูแลของแพทย์
"ระบบสาธารณสุขที่ดีไม่ได้วัดที่ยาที่แพงที่สุด แต่วัดที่ยาที่เข้าถึงได้ สำหรับคนมากที่สุด อย่างต่อเนื่องที่สุด"
ฝากไว้ให้คิด
ระบบสาธารณสุขของไทยเป็นสิ่งที่คนนอกหลายประเทศอิจฉามากกว่าที่เราคิด การที่คนไทยทุกคน ไม่ว่าจะรวยหรือจน มีสิทธิรักษาพยาบาลขั้นพื้นฐาน เป็นเรื่องที่ต้องช่วยกันรักษาไว้ครับ และยาชื่อสามัญก็คือหนึ่งในฟันเฟืองที่ทำให้ระบบนี้ยังหมุนอยู่ได้
คุณคิดว่าเราควรให้ความรู้เรื่องนี้กับคนทั่วไปมากขึ้นไหม? หรือมีประสบการณ์เกี่ยวกับยาชื่อสามัญที่อยากแชร์? แวะคุยกันได้นะครับ
ข้อมูลอ้างอิงจาก นพ.สมศักดิ์ เทียมเก่า (Somsak Tiamkao) เผยแพร่ผ่าน Hfocus.org
