บำนาญชราภาพ — เงินก้อนสุดท้ายที่คนทำงานรอทั้งชีวิต
ถ้าพูดถึงเรื่องเกษียณ หลายคนอาจนึกถึงเงินออมในธนาคาร กองทุน RMF หรือ SSF แต่รู้ไหมว่าคนที่ส่งเงินสมทบประกันสังคมมาตลอด มีสิทธิ์ได้รับ เงินบำนาญชราภาพ ทุกเดือนหลังอายุครบเกณฑ์ด้วย
แต่ปัญหาคือ วิธีคำนวณเงินบำนาญที่ใช้กันมานาน มันไม่ค่อยยุติธรรมกับทุกคนเท่าไหร่ โดยเฉพาะคนที่เงินเดือนลดลงช่วงท้ายอาชีพ หรือคนที่ต้องเปลี่ยนสถานะเป็นผู้ประกันตนมาตรา 39 หลังออกจากงาน นั่นคือที่มาของสูตรใหม่ที่ชื่อว่า CARE
สูตรเดิมมีปัญหาอะไร?
ระบบเดิมคำนวณบำนาญจาก ค่าจ้างเฉลี่ย 60 เดือนสุดท้าย ก่อนเกษียณ ฟังดูสมเหตุสมผล แต่ในทางปฏิบัติมีช่องโหว่สำคัญอยู่หลายจุด
- คนที่เงินเดือนลดในช่วงท้าย เช่น ลดชั่วโมงทำงาน เปลี่ยนงาน หรือตกงานในช่วงใกล้เกษียณ จะได้บำนาญน้อยกว่าที่ควร ทั้งที่ส่งเงินสมทบมาสูงตลอดชีวิต
- ผู้ประกันตนมาตรา 39 คือคนที่ออกจากงานประจำแล้วยังส่งเงินสมทบต่อเอง แต่ฐานเงินสมทบจะต่ำกว่าตอนทำงาน ทำให้ค่าเฉลี่ย 60 เดือนสุดท้ายถูกลากลงมาด้วย
- ไม่สะท้อนความพยายามตลอดชีวิตการทำงาน คนที่ส่งเงินมาเยอะและนานกว่า แต่อาจได้บำนาญเท่ากันหรือน้อยกว่าคนที่ส่งมาน้อยกว่า
พูดง่ายๆ คือระบบเดิมมันตัดสินทุกอย่างด้วย "5 ปีสุดท้าย" โดยไม่สนใจว่าคุณทุ่มเทมาเท่าไหร่ก่อนหน้านั้น
สูตร CARE คืออะไร และมันต่างกันอย่างไร?
CARE ย่อมาจาก Career Average Revalued Earnings ซึ่งถ้าจะแปลให้เข้าใจง่ายคือ "เอาค่าจ้างทุกเดือนตลอดชีวิตการทำงาน มาปรับมูลค่าให้เท่ากับเงินปัจจุบัน แล้วค่อยเฉลี่ยรวมกัน"
ขั้นตอนการคำนวณแบบง่ายๆ มีดังนี้
- ขั้นที่ 1: รวบรวมฐานเงินสมทบของทุกเดือนตลอดที่คุณส่งมา ตั้งแต่วันแรกจนวันเกษียณ
- ขั้นที่ 2: ปรับมูลค่าเงินแต่ละเดือนให้เป็น "ราคาปัจจุบัน" (Revalued) เพื่อให้เงิน 10,000 บาทเมื่อ 20 ปีก่อนไม่ถูกนับเท่ากับ 10,000 บาทวันนี้
- ขั้นที่ 3: นำมาเฉลี่ยรวมกันทั้งหมด แล้วใช้เป็นฐานคำนวณเงินบำนาญ
ผลลัพธ์คือเงินบำนาญที่ได้จะ สะท้อนภาพรวมทั้งอาชีพการทำงาน ไม่ใช่แค่ช่วงปลาย ใครที่ส่งเงินสมทบสูงและนานกว่า ก็ควรจะได้บำนาญมากกว่าตามสมควร
แล้วใครได้ประโยชน์จากสูตรใหม่นี้?
ถ้าให้พี่สยามสรุปสั้นๆ กลุ่มที่น่าจะได้รับผลดีชัดเจนจากสูตร CARE คือ
- คนที่ทำงานมานาน ส่งเงินสมทบต่อเนื่องหลายสิบปี แต่ช่วงท้ายเงินเดือนลดลง
- คนที่เคยมีรายได้สูงในวัยกลางคน แม้จะลดลงก่อนเกษียณ
- ผู้ประกันตนมาตรา 39 ที่ออกจากงานประจำแล้วยังส่งสมทบต่อเอง
- คนที่เริ่มทำงานตั้งแต่อายุน้อยและส่งเงินมาตลอด
ในทางกลับกัน กลุ่มที่อาจได้น้อยลงเล็กน้อยคือคนที่เงินเดือนพุ่งสูงมากในช่วง 5 ปีสุดท้าย เพราะสูตรเดิมจะให้ประโยชน์มากกับกลุ่มนี้โดยเฉพาะ
มาตรการรองรับสำหรับคนที่กังวล
ความเป็นธรรมของการเปลี่ยนระบบคือสิ่งที่ต้องพูดถึงด้วย ตามข้อมูลจากกระทรวงแรงงาน มีมาตรการสำคัญ 2 อย่าง
"ผู้ที่ได้รับเงินบำนาญอยู่แล้ว จะไม่ถูกลดบำนาญ และผู้ที่จะได้สิทธิ์ภายใน 5 ปีแรกหลังกฎกระทรวงมีผล หากสูตรเดิมให้มากกว่า จะได้รับชดเชยส่วนต่าง"
นั่นหมายความว่าไม่มีใครถูก "ลดทอน" อย่างกะทันหัน อย่างน้อยในช่วงเปลี่ยนผ่าน ซึ่งพี่สยามว่าเป็นจุดที่ออกแบบมาได้ค่อนข้างดี เพราะการเปลี่ยนนโยบายการเงินระยะยาวแบบนี้ ต้องไม่ทิ้งคนที่ใกล้เส้นชัยอยู่แล้ว
วิธีเตรียมตัวรับมือกับระบบบำนาญใหม่
ไม่ว่าจะอยู่ช่วงไหนของชีวิตการทำงาน มีหลายอย่างที่ทำได้เพื่อให้ได้ประโยชน์สูงสุด
1. ตรวจสอบประวัติการส่งเงินสมทบของตัวเอง
เข้าไปดูที่เว็บไซต์ของสำนักงานประกันสังคม (sso.go.th) หรือแอปพลิเคชัน SSO Connect เพื่อตรวจสอบว่าส่งครบทุกเดือนหรือไม่ เพราะสูตร CARE นับทุกเดือนที่ส่ง ถ้าขาดส่งช่วงไหนก็จะกระทบตัวเลขเฉลี่ย
2. อย่าหยุดส่งเงินสมทบโดยไม่จำเป็น
ถ้าออกจากงานประจำแต่ยังไม่เกษียณ ควรพิจารณาสมัครต่อในมาตรา 39 เพราะการส่งต่อเนื่องจะทำให้ฐานเฉลี่ยดีกว่าหยุดส่งแล้วกลับมาส่งใหม่
3. วางแผนเงินเกษียณหลายชั้น
บำนาญประกันสังคมเป็นแค่ "ชั้นแรก" ของความมั่นคง ควรมีกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ (ถ้าบริษัทมี) หรือออมเพิ่มเองผ่าน RMF หรือกองทุนรวมเพื่อเกษียณ เพราะไม่มีแหล่งรายได้เดียวที่จะพอสำหรับทุกคน
4. ติดตามข้อมูลจากประกันสังคมโดยตรง
กฎกระทรวงนี้จะมีผลหลังจากประกาศในราชกิจจานุเบกษาและพ้น 180 วัน ระหว่างนี้สำนักงานประกันสังคมจะมีการประชาสัมพันธ์เพิ่มเติม อย่าเชื่อข้อมูลมือสองหรือโซเชียลมีเดียที่ไม่มีแหล่งที่มาชัดเจน
มุมมองของพี่สยาม
ต้องบอกตรงๆ ว่าพี่สยามอ่านเรื่องนี้แล้วรู้สึก "โล่ง" ขึ้นมาหน่อยนึง เพราะปัญหาของการใช้ "60 เดือนสุดท้าย" เป็นเรื่องที่คนทำงานรู้สึกไม่เป็นธรรมมานานแล้ว โดยเฉพาะพวกที่ทุ่มเททำงานมาทั้งชีวิต แต่โดนจังหวะชีวิตกดเงินเดือนลงช่วงใกล้เกษียณ
แต่ก็อยากฝากไว้ว่า ยังต้องติดตามรายละเอียดปลีกย่อยต่อไป เพราะการเปลี่ยนสูตรคำนวณแบบนี้ส่งผลต่อสภาพคล่องของกองทุนประกันสังคมระยะยาวด้วย ซึ่งทางหน่วยงานด้านเศรษฐกิจก็แนะนำให้มีแผนรองรับควบคู่กันไปแล้ว หวังว่าจะได้เห็นกองทุนนี้แข็งแกร่งและยั่งยืนต่อไปได้จริงๆ
สุดท้ายนี้ ไม่ว่าระบบจะเป็นอย่างไร พี่สยามยังยืนยันเหมือนเดิมว่า อย่าฝากชีวิตหลังเกษียณไว้กับแหล่งเงินเดียว บำนาญประกันสังคมช่วยได้ระดับหนึ่ง แต่การออมเองควบคู่กันไปด้วยจะทำให้นอนหลับสบายกว่ามากครับ
