เมื่อ 'ปัญหาเหล้า' ไม่ใช่เรื่องของใครคนเดียว
ถ้าพูดถึงเรื่องแอลกอฮอล์ในสังคมไทย หลายคนอาจนึกถึงแค่ภาพคนเมาข้างถนน หรือข่าวอุบัติเหตุช่วงเทศกาล แต่ความจริงที่น่าเป็นห่วงกว่านั้นคือ มีคนไทยจำนวนไม่น้อยที่ติดสุราเรื้อรัง อยากเลิกแต่เลิกไม่ได้ ไม่ใช่เพราะไม่มีใจ แต่เพราะไม่รู้จะเริ่มต้นตรงไหน และที่สำคัญ บางคนไม่รู้ด้วยซ้ำว่า "ยาช่วยเลิกเหล้า" มีอยู่จริง
ข่าวที่น่าจับตาเมื่อวันที่ 7 กรกฎาคม 2569 จากรายงานของ Hfocus คือการประชุมคณะอนุกรรมการด้านการบำบัดรักษาหรือฟื้นฟูสภาพผู้ติดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ครั้งที่ 1/2569 ณ สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข โดยมี นพ.โสภณ เอี่ยมศิริถาวร รองปลัดกระทรวงสาธารณสุข เป็นประธาน พร้อมด้วยตัวแทนจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหลายองค์กร ทั้งกรมควบคุมโรค กรมสุขภาพจิต องค์การเภสัชกรรม สปสช. และอีกหลายฝ่าย
ยาเลิกเหล้า — มีจริง แต่คนไทยยังเข้าไม่ถึง
หนึ่งในเรื่องสำคัญที่หยิบยกมาคุยในการประชุมครั้งนี้คือ ผลการดำเนินงานการใช้ยา 2 ตัวที่ช่วยในการบำบัดผู้ติดสุรา ได้แก่
- Acamprosate — ยาที่ช่วยลดความอยากดื่มแอลกอฮอล์ โดยปรับสมดุลสารเคมีในสมองที่ถูกรบกวนจากการดื่มเรื้อรัง
- Naltrexone — ยาที่ช่วยลด "ความสุข" ที่ร่างกายได้รับจากแอลกอฮอล์ ทำให้การดื่มไม่ให้รางวัลสมองเหมือนเดิม ลดแรงจูงใจในการดื่มลง
ยาทั้งสองตัวนี้มีหลักฐานทางการแพทย์รองรับว่าได้ผล และถูกใช้ในหลายประเทศทั่วโลก แต่ปัญหาในไทยคือยังไม่ได้ถูกบรรจุอยู่ในบัญชียาของโรงพยาบาลรัฐหลายแห่ง โดยเฉพาะโรงพยาบาลระดับกลางและเล็กอย่าง รพท. (โรงพยาบาลทั่วไป) และ รพช. (โรงพยาบาลชุมชน) ซึ่งเป็นด่านหน้าที่คนในต่างจังหวัดส่วนใหญ่เข้าถึงได้ง่ายที่สุด
ที่ประชุมจึงมีมติผลักดันให้สถานบริการสาธารณสุขทั้งระดับ รพศ. รพท. และ รพช. นำยาทั้งสองตัวนี้เข้าสู่บัญชียาประจำสถานพยาบาล พร้อมกันนั้นยังเสนอให้ สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) สำนักงานประกันสังคม และกรมบัญชีกลาง พิจารณาครอบคลุมค่ายาเหล่านี้ในสิทธิรักษาพยาบาลด้วย
ถ้าเป็นไปได้จริง หมายความว่าคนไทยที่มีปัญหาสุราไม่ว่าจะถือบัตรทอง ประกันสังคม หรือสิทธิข้าราชการ ก็จะมีโอกาสเข้าถึงยาช่วยเลิกเหล้าได้โดยไม่ต้องจ่ายเองทั้งหมด
แผนระยะ 3 — ก้าวต่อไปของการควบคุมสุราไทย
นอกจากเรื่องยาแล้ว การประชุมครั้งนี้ยังมีมติเห็นชอบให้เร่งจัดทำ แผนปฏิบัติการด้านการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์แห่งชาติ ระยะที่ 3 (พ.ศ. 2571 – 2575) โดยในกลยุทธ์ที่ 3 ของแผนนี้จะมุ่งเน้นเรื่อง "การคัดกรองและบำบัดรักษาผู้มีปัญหาจากสุรา" เป็นหัวใจหลัก
อีกเรื่องที่น่าสนใจคือ การกำหนดแนวทางการลงรหัสวินิจฉัยโรคที่เกี่ยวกับแอลกอฮอล์ตามมาตรฐาน ICD-10 (International Classification of Diseases หรือระบบจำแนกโรคสากล) ให้ถูกต้องและครอบคลุมมากขึ้นในทุกสถานพยาบาล เรื่องนี้อาจดูเหมือนเรื่องเทคนิคเล็กๆ แต่ความจริงสำคัญมาก เพราะถ้าโรงพยาบาลไม่บันทึกว่าผู้ป่วยมีปัญหาจากแอลกอฮอล์อย่างถูกต้อง ก็จะไม่มีข้อมูลที่แท้จริงว่าประเทศไทยมีผู้ป่วยกลุ่มนี้อยู่มากแค่ไหน และรัฐก็ไม่สามารถวางแผนจัดสรรทรัพยากรได้อย่างตรงจุด
ในฐานะคนธรรมดา — นี่คือสัญญาณที่ดี แต่ต้องจับตาต่อ
พี่สยามขอพูดตรงๆ ว่า ข่าวนี้ทำให้รู้สึกดีขึ้นนิดหนึ่ง เพราะที่ผ่านมาเราเห็นว่าปัญหาสุราในสังคมไทยมักถูกมองแบบ "ตัดสิน" มากกว่า "บำบัด" คนติดเหล้าหลายคนถูกมองว่า "อ่อนแอ" หรือ "ไม่มีใจสู้" แต่ความจริงทางการแพทย์บอกว่าการติดสุราเรื้อรังเป็นโรคที่ต้องการการรักษา ไม่ใช่แค่กำลังใจ
ถ้าเราเป็นญาติของใครสักคนที่กำลังต่อสู้กับปัญหานี้ เราคงอยากรู้ว่ามีทางออกที่จับต้องได้จริงๆ ไม่ใช่แค่ถูกบอกให้ "เลิกซะ" แผนที่กำลังจะเกิดขึ้นนี้ ถ้าทำได้จริง จะเป็นก้าวที่มีความหมายมากสำหรับหลายครอบครัว
แต่อย่างไรก็ตาม ต้องยอมรับว่าระหว่าง "มติในห้องประชุม" กับ "การเปลี่ยนแปลงที่คนไข้สัมผัสได้จริง" ยังมีระยะห่างอีกมาก แผนนี้ยังอยู่ในช่วงเตรียมการ และจะต้องผ่านกระบวนการอีกหลายขั้น กว่าที่คนที่มีปัญหาสุราในต่างจังหวัดจะสามารถเดินเข้าโรงพยาบาลและได้รับยาเหล่านี้โดยไม่ต้องกังวลเรื่องค่าใช้จ่าย
ถ้าคุณหรือคนที่คุณรักกำลังเผชิญปัญหานี้
แม้แผนระดับชาติจะยังอยู่ระหว่างขับเคลื่อน แต่ก็มีสิ่งที่ทำได้วันนี้เลย ตามข้อมูลจากกรมสุขภาพจิต โรงพยาบาลจิตเวชและโรงพยาบาลขนาดใหญ่หลายแห่งมีคลินิกบำบัดสุราอยู่แล้ว สามารถขอรับคำปรึกษาได้โดยตรง หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 เพื่อขอข้อมูลเบื้องต้นได้เลย
สิ่งสำคัญคือ การยอมรับว่ามีปัญหาและกล้าขอความช่วยเหลือ ไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นก้าวแรกที่กล้าหาญที่สุด
พี่สยามหวังว่าแผนระยะที่ 3 นี้จะไม่ได้หยุดอยู่แค่ในกระดาษ แต่จะถึงมือคนที่ต้องการความช่วยเหลือจริงๆ โดยเร็วที่สุด
