หลายคนคงคิดว่าคอเลสเตอรอลสูงนั้นต้องมีอาการชัดเจน เช่น เจ็บหน้าอก หรือหน้ามืดวูบ แต่ความจริงแล้วมันแอบทำลายร่างกายเราอยู่เงียบ ๆ โดยไม่ส่งสัญญาณใด ๆ ให้รู้ล่วงหน้า... จนกว่าจะสายเกินไป
พี่สยามเองก็เคยคิดแบบนั้น คิดว่าแค่เดินออกกำลังกายทุกวัน ก็น่าจะโอเคแล้ว แต่พอได้อ่านข้อมูลจากแหล่งการแพทย์หลายแห่งเกี่ยวกับสัญญาณที่ร่างกายส่งมาขณะเดิน ก็ถึงกับต้องหยุดคิดทบทวนตัวเองเหมือนกัน เพราะบางอาการที่เราชินชาว่า "แค่เมื่อยขา" อาจเป็นเรื่องที่ต้องใส่ใจมากกว่านั้น
คอเลสเตอรอล LDL คืออะไร และทำไมถึงอันตราย
ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจกันก่อนว่า คอเลสเตอรอล (Cholesterol) ไม่ใช่ตัวร้ายทั้งหมด ร่างกายเราต้องการมันเพื่อสร้างเซลล์และฮอร์โมนหลายชนิด ปัญหาอยู่ที่ LDL Cholesterol หรือที่เรียกกันว่า "คอเลสเตอรอลชนิดไม่ดี" ซึ่งถ้าสะสมมากเกินไปจะเกาะตัวอยู่บนผนังหลอดเลือด กลายเป็นคราบไขมัน (Plaque) ที่ค่อย ๆ ทำให้หลอดเลือดตีบแคบลง
ตามข้อมูลจากสมาคมโรคหัวใจอเมริกัน (American Heart Association) ระดับ LDL ที่เหมาะสมควรอยู่ต่ำกว่า 100 mg/dL สำหรับคนทั่วไป และยิ่งต่ำกว่านั้นสำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงโรคหัวใจ เมื่อหลอดเลือดตีบ เลือดก็ไหลเวียนไม่สะดวก ส่งผลกระทบต่อการทำงานของอวัยวะต่าง ๆ ทั่วร่างกาย
ที่น่ากังวลกว่านั้นคือ กระบวนการนี้ใช้เวลานานหลายปีและมักไม่แสดงอาการใด ๆ ชัดเจน จนกระทั่งเกิดภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงอย่างหัวใจวายหรือสโตรก (Stroke) ขึ้น แต่ในบางกรณี ร่างกายก็ส่งสัญญาณเตือนออกมาให้เราสังเกตได้ โดยเฉพาะในช่วงที่เราออกกำลังกาย เช่น การเดิน
5 สัญญาณที่ควรสังเกตขณะเดิน
1. ปวดน่องเป็นช่วง ๆ หยุดพักแล้วหายแต่เดินต่อก็กลับมาอีก
ถ้าคุณเดินได้สักระยะแล้วรู้สึกปวดหรือเป็นตะคริวที่น่อง พอหยุดพักอาการก็ดีขึ้น แต่พอเดินต่ออาการก็กลับมาอีก อาการแบบนี้ในวงการแพทย์เรียกว่า "Intermittent Claudication" หรือ "อาการปวดเป็นระยะ" ซึ่งเป็นสัญญาณคลาสสิกของโรคหลอดเลือดแดงส่วนปลาย (Peripheral Artery Disease หรือ PAD)
สาเหตุคือหลอดเลือดแดงที่ขาตีบแคบลงจากคราบไขมัน ทำให้กล้ามเนื้อได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอในช่วงที่ต้องออกแรง พี่สยามอยากบอกตรง ๆ ว่า ถ้าเจออาการนี้บ่อย ๆ อย่าปล่อยผ่านเด็ดขาด เพราะมันไม่ใช่แค่ "เมื่อยขา" ธรรมดา
2. ปวดต้นขาหรือสะโพกระหว่างเดิน
ไม่ใช่แค่น่องเท่านั้น อาการปวด ตึง หรือเป็นตะคริวบริเวณต้นขาและสะโพกขณะเดินก็เป็นสัญญาณที่ควรใส่ใจเช่นกัน โดยเฉพาะถ้าระยะทางที่เดินได้โดยไม่เจ็บปวดนั้นสั้นลงเรื่อย ๆ หรือเริ่มปวดแม้แต่ตอนนั่งพักอยู่กับที่
กลไกเดียวกันกับข้อแรกคือกล้ามเนื้อบริเวณนั้นได้รับเลือดไม่พอ แต่คราวนี้ตำแหน่งของหลอดเลือดที่ตีบอยู่สูงขึ้นมากกว่า ถ้าอาการรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ หรือปวดแม้ไม่ได้เคลื่อนไหว ควรรีบพบแพทย์โดยด่วน
3. เท้าหรือขาส่วนล่างเย็นผิดปกติ
บางคนสังเกตว่าเท้าของตัวเองเย็นกว่าปกติทั้งที่อากาศไม่ได้หนาว หรือขาข้างหนึ่งเย็นกว่าอีกข้างอย่างชัดเจน นี่อาจเป็นสัญญาณว่าเลือดไหลเวียนมาเลี้ยงขาส่วนล่างได้น้อยลง เนื้อเยื่อจึงขาดทั้งออกซิเจนและความอบอุ่น บางครั้งผิวหนังอาจดูซีดหรือออกสีน้ำเงินอ่อน ๆ ด้วย
อย่างไรก็ตาม พี่สยามขอย้ำว่าอาการเท้าเย็นนั้นมีสาเหตุได้หลายอย่าง ทั้งจากความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ (Thyroid) ปัญหาการไหลเวียนโลหิต หรือภาวะหลอดเลือดหดตัว ดังนั้นจึงไม่ควรวินิจฉัยตัวเองแต่ต้องให้แพทย์ตรวจประเมินอย่างละเอียด
4. ชา จี๊ด หรือรู้สึกเหมือนเข็มทิ่มที่ขาขณะเดิน
ความรู้สึกชา ๆ จี๊ด ๆ หรือเหมือนมีเข็มทิ่มที่ขาและเท้าระหว่างเดิน หลายคนคิดว่าเป็นแค่ขาชาธรรมดา แต่ถ้าเกิดขึ้นบ่อยครั้งและต่อเนื่องหลายสัปดาห์ อาจหมายความว่าเส้นประสาทบริเวณนั้นเริ่มได้รับผลกระทบจากภาวะขาดเลือดไปหล่อเลี้ยงเป็นเวลานาน
ตามข้อมูลทางการแพทย์ เส้นประสาทนั้นไวต่อการขาดออกซิเจนมาก เมื่อเลือดไปเลี้ยงไม่เพียงพอเป็นเวลานาน ความรู้สึกผิดปกติเหล่านี้ก็จะตามมา ถ้าเกิดอาการนี้บ่อยโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน อย่าปล่อยผ่านและควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจเลือดและประเมินการไหลเวียนโลหิต
5. ขาอ่อนแรงเร็วผิดปกติ เดินไม่กี่ก้าวก็ต้องหยุดพัก
ถ้าคุณรู้สึกว่าแค่เดินไม่กี่ร้อยเมตรก็รู้สึกขาล้าจนต้องหยุดพัก ทั้งที่ไม่เคยเป็นแบบนี้มาก่อน อาจเป็นสัญญาณว่ากล้ามเนื้อขาไม่ได้รับเลือดเพียงพอในช่วงที่ออกแรง อาการอ่อนแรงนี้มักมาพร้อมกับอาการปวด ชา หรือเป็นตะคริวอื่น ๆ และถ้าปล่อยทิ้งไว้โดยไม่รักษา อาจส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวันอย่างมีนัยสำคัญ
แล้วอาการเหล่านี้มาจากคอเลสเตอรอลสูงแน่ ๆ หรือเปล่า?
พี่สยามต้องพูดตรง ๆ ว่า ไม่จำเป็นเสมอไปครับ อาการข้างต้นทั้งหมดนั้นสามารถมีสาเหตุมาจากหลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็นโรคเบาหวาน (Diabetes) ที่ทำลายเส้นประสาทและหลอดเลือด โรคกระดูกสันหลังเสื่อม ปัญหากล้ามเนื้อและข้อ หรือโรคเส้นประสาทส่วนปลาย (Peripheral Neuropathy) ก็ตาม
สิ่งสำคัญคือคอเลสเตอรอลสูงในตัวมันเองไม่ได้ทำให้รู้สึกเจ็บปวดโดยตรง แต่ผลพวงที่ตามมาจากการที่หลอดเลือดตีบแคบนั้นต่างหากที่ทำให้เกิดอาการเหล่านี้ขึ้น การตรวจเลือดเพื่อวัดระดับไขมันในเลือด (Lipid Profile) จึงเป็นเรื่องจำเป็นที่ไม่ควรมองข้าม
คนไทยควรระวังเป็นพิเศษ
ข้อมูลจากกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข ระบุว่าคนไทยมีแนวโน้มมีระดับคอเลสเตอรอลสูงเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง โดยส่วนหนึ่งมาจากพฤติกรรมการกิน ทั้งอาหารทอด อาหารมัน อาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูง รวมถึงชีวิตที่นั่งทำงานหน้าคอมพิวเตอร์ทั้งวัน และออกกำลังกายน้อยลง
ที่น่าเป็นห่วงคือหลายคนไม่รู้ว่าตัวเองมีคอเลสเตอรอลสูง เพราะไม่ได้ตรวจเลือดประจำ ผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้ผู้ที่อายุ 20 ปีขึ้นไปควรตรวจ Lipid Profile อย่างน้อยทุก 5 ปี และถ้ามีความเสี่ยงสูง เช่น มีประวัติครอบครัวเป็นโรคหัวใจ หรือเป็นโรคเบาหวาน ควรตรวจถี่กว่านั้น
"การเดินออกกำลังกายเป็นเรื่องดี แต่ถ้าร่างกายส่งสัญญาณผิดปกติขณะเดิน จงฟังมัน อย่าฝืน และอย่าชะล่าใจ"
จะดูแลตัวเองได้อย่างไร
- ตรวจเลือดสม่ำเสมอ — อย่ารอให้มีอาการก่อนค่อยตรวจ โรคนี้เงียบเกินไป
- ปรับอาหาร — ลดอาหารทอด อาหารมัน และไขมันอิ่มตัว หันมากินผักผลไม้ ธัญพืชไม่ขัดสี และปลา
- ออกกำลังกายสม่ำเสมอ — การเดินเร็ว 30 นาทีต่อวัน 5 วันต่อสัปดาห์ ช่วยเพิ่ม HDL (คอเลสเตอรอลชนิดดี) ได้จริง
- หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ — ควันบุหรี่ทำลายผนังหลอดเลือดและเร่งการสะสมของคราบไขมัน
- ถ้ามีอาการผิดปกติขณะเดิน — บันทึกว่าเกิดขึ้นเมื่อไร บ่อยแค่ไหน และนานแค่ไหน แล้วนำไปปรึกษาแพทย์
มุมมองของพี่สยาม
พี่สยามอยากบอกตรง ๆ ว่าบทความแบบนี้ไม่ได้มีไว้ให้ตกใจ แต่มีไว้ให้ "ตื่นตัว" ครับ สัญญาณที่ร่างกายส่งมามักถูกเราเพิกเฉยด้วยเหตุผลง่าย ๆ ว่า "แค่เมื่อยขา" หรือ "เดินเยอะไป" แต่ถ้าอาการเหล่านี้เกิดซ้ำ ๆ โดยไม่มีสาเหตุชัดเจน การไปพบแพทย์ตรวจเลือดสักครั้งไม่ใช่เรื่องเกินจำเป็นเลย
โรคหัวใจและหลอดเลือดยังคงเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้น ๆ ของคนไทย และส่วนหนึ่งของปัญหานั้นมาจากการที่เราไม่รู้ตัวว่ามีความเสี่ยง การรู้เร็ว รักษาเร็ว ย่อมดีกว่าเสมอครับ
