ความเข้าใจผิดที่อาจคร่าชีวิตคนได้
หลายคนยังเชื่อว่าโรคหลอดเลือดสมอง หรือที่เราคุ้นหูกันในชื่อ "โรคสโตรก" (Stroke) มักมาแบบฟ้าผ่า ไม่มีสัญญาณให้รู้ตัวล่วงหน้า แต่ความจริงกลับตรงกันข้ามโดยสิ้นเชิง แพทย์และนักวิจัยด้านสุขภาพยืนยันมาโดยตลอดว่า ร่างกายของเรามักส่งสัญญาณบางอย่างออกมาก่อนที่วิกฤตจะเกิดขึ้นจริง ปัญหาคือเราไม่รู้ว่ามันคืออะไร หรือรู้แต่เลือกจะเพิกเฉย
ตามข้อมูลขององค์การอนามัยโลก (WHO) ทุก ๆ 6 วินาที มีคนทั่วโลกเสียชีวิตหรือพิการถาวรจากโรคหลอดเลือดสมอง และที่น่าเป็นห่วงมากขึ้นไปอีก คือโรคนี้กำลังลงมาหาคนอายุน้อยกว่าที่เคยเป็น กลุ่มวัยทำงานอายุ 30-50 ปีเริ่มพบอัตราการเกิดโรคนี้สูงขึ้นอย่างชัดเจน
พี่สยามอยากบอกตรง ๆ ว่า เรื่องนี้ใกล้ตัวกว่าที่คิดมาก ลองนึกดูว่าในชีวิตประจำวัน เราเครียดกันขนาดไหน นอนดึกแค่ไหน กินอาหารแบบไหน แล้วจะเข้าใจทันทีว่าทำไมโรคนี้ถึงไม่ได้เป็นเรื่องของ "คนแก่" อีกต่อไปแล้ว
6 สัญญาณที่ร่างกายพยายามบอกเรา
สิ่งที่หลายคนเข้าใจผิดคิดว่าเป็นอาการธรรมดา อาจเป็นเสียงร้องขอความช่วยเหลือจากร่างกาย ลองเช็กตัวเองหรือคนใกล้ชิดดู
1. ใบหน้าดูไม่ปกติ
สังเกตว่ามุมปากข้างใดข้างหนึ่งดูหย่อนลงหรือเฉียงไปโดยไม่มีสาเหตุ หรือรู้สึกชาที่ใบหน้าข้างเดียว ลองให้ผู้ป่วยยิ้มแล้วดูว่ารอยยิ้มสมมาตรหรือเปล่า ถ้าไม่สมมาตร นั่นคือสัญญาณอันตราย
2. แขนขาอ่อนแรงหรือชาเฉียบพลัน
รู้สึกอ่อนแรงที่แขนหรือขาข้างใดข้างหนึ่งอย่างกะทันหัน ของหล่นจากมือโดยไม่ตั้งใจ หรือเดินแล้วขาไม่ยอมยก อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องปกติ
3. พูดลำบากหรือฟังไม่เข้าใจ
พูดไม่ชัด พูดสะดุด ใช้คำผิด หรือฟังคนอื่นพูดแล้วรู้สึกสับสนเข้าใจยาก ทั้งที่ภาษาเดิม ๆ ที่ใช้กันมาตลอด อาการนี้เกิดขึ้นได้จากสมองที่เริ่มมีปัญหา
4. ตามัวหรือมองเห็นภาพซ้อน
ตามัวขึ้นมาอย่างฉับพลัน หรือมองเห็นสิ่งของเดิมเป็นสองชิ้น (Double Vision) ทั้งที่ก่อนหน้านี้สายตาปกติ อย่าชะล่าใจคิดว่าตาพักผ่อนไม่พอ เพราะอาจเป็นอาการจากสมองก็ได้
5. เสียการทรงตัว
วิงเวียนศีรษะอย่างรุนแรง รู้สึกว่าตัวเองหรือสิ่งแวดล้อมหมุน เดินตรงไม่ได้ หรือหยิบจับสิ่งของได้ยากเพราะร่างกายไม่ประสานกัน
6. ปวดหัวรุนแรงแบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อน
ไม่ใช่ปวดหัวธรรมดาจากเครียดหรืออดนอน แต่เป็นอาการปวดที่มาแบบฉับพลัน รุนแรงมาก บางคนอธิบายว่าเหมือน "ฟ้าผ่าเข้าหัว" มักมาพร้อมกับคลื่นไส้และอาเจียน
จำไว้ให้ขึ้นใจ: หลัก BEFAST
ทั่วโลกใช้สูตรจำง่าย ๆ ชื่อ BEFAST เป็นเครื่องมือตรวจสอบเบื้องต้นและตัดสินใจขอความช่วยเหลือ ลองจำไว้เลย
- B — Balance (การทรงตัว): มีอาการเดินเซ วิงเวียน ทรงตัวไม่ได้
- E — Eyes (สายตา): ตามัวทันที มองเห็นภาพซ้อน หรือมองไม่เห็นข้างใดข้างหนึ่ง
- F — Face (ใบหน้า): ใบหน้าเบี้ยว ปากเฉียง ยิ้มไม่สมมาตร
- A — Arms (แขนขา): ยกแขนขึ้นไม่ได้ หรืออ่อนแรงข้างใดข้างหนึ่ง
- S — Speech (การพูด): พูดไม่ชัด สับสน หรือพูดไม่ออก
- T — Time (เวลา): โทรแจ้งหน่วยฉุกเฉิน 1669 ทันที และรีบพาไปโรงพยาบาลโดยเร็วที่สุด
"เวลาคือสมอง" — แพทย์ผู้เชี่ยวชาญระบุว่าทุก ๆ 1 นาทีที่ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองไม่ได้รับการรักษา เซลล์สมองจะตายไปประมาณ 1.9 ล้านเซลล์ นี่คือเหตุผลที่หน้าต่างทอง (Golden Period) 3-4.5 ชั่วโมงแรกมีค่ามากแค่ไหน
ระวังเป็นพิเศษ: TIA สัญญาณเตือนที่ดูเหมือนหาย แต่ยังไม่จบ
มีอาการที่น่ากลัวมากแต่หลายคนมองข้ามเพราะมันหายได้เอง นั่นคือ TIA หรือ Transient Ischemic Attack ภาวะสมองขาดเลือดชั่วคราว คือเมื่อคุณมีอาการชาที่มือ พูดสะดุด หรือตามัว แล้วมันหายไปเองภายในไม่กี่นาที อย่าเพิ่งโล่งใจ เพราะนั่นคือสัญญาณเตือนแดงว่าโรคหลอดเลือดสมองตัวจริงอาจตามมาภายในสัปดาห์ถัดไป ต้องรีบพบแพทย์ทันทีโดยไม่ชักช้า
คนกลุ่มไหนในไทยที่ต้องระวังเป็นพิเศษ
ถ้าพูดถึงบริบทของคนไทย กลุ่มเสี่ยงที่ควรใส่ใจเรื่องนี้มากเป็นพิเศษได้แก่
- ผู้ที่มีความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง หรือเป็นเบาหวาน
- ผู้ที่สูบบุหรี่หรือดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ
- ผู้ที่มีน้ำหนักตัวเกิน ไม่ค่อยออกกำลังกาย
- ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคหลอดเลือดสมอง
- คนวัยทำงานอายุ 30-50 ปี ที่นอนดึก เครียดสะสม และกินอาหารไม่ดีต่อสุขภาพ
ถ้าเป็นพี่สยามเอง ยอมรับตรง ๆ ว่าเคยชะล่าใจกับการนอนดึกและกินอาหารไม่เป็นเวลามาตลอด พอได้อ่านข้อมูลเรื่องนี้จริงจังแล้วถึงได้ฉุกคิดว่า เราไม่ได้แข็งแกร่งพอที่จะนิ่งเฉยต่อสัญญาณเตือนจากร่างกายตัวเองได้
สิ่งที่คนไทยควรทำตั้งแต่วันนี้
ไม่ต้องรอให้ป่วยก่อนค่อยสนใจ เพราะโรคหลอดเลือดสมองป้องกันได้ถ้าเราดูแลตัวเองดีพอ สิ่งที่ทำได้เลยโดยไม่ต้องรอ ได้แก่ ตรวจสุขภาพประจำปีอย่างสม่ำเสมอ วัดความดันโลหิตอย่างน้อยปีละครั้ง หรือบ่อยกว่านั้นถ้ามีความเสี่ยง ลดเค็ม ลดหวาน ลดมัน เพิ่มผักและผลไม้ ออกกำลังกายให้ได้อย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ และที่สำคัญ จำสูตร BEFAST ไว้ให้ขึ้นใจ แล้วบอกต่อคนในครอบครัวด้วย เพราะวันที่วิกฤตเกิดขึ้น คนที่อยู่ใกล้ที่สุดต่างหากที่จะช่วยชีวิตได้
โรคหลอดเลือดสมองไม่ใช่เรื่องของโชคชะตา แต่เป็นเรื่องของความรู้และความพร้อม ยิ่งรู้เร็ว ยิ่งรับมือได้ทัน และยิ่งมีโอกาสรอดมากขึ้น
