คันธรรมดา หรือร่างกายกำลังส่งสัญญาณ SOS?
หลายคนเวลาคัน ก็แค่เกา แล้วก็ทาครีมแก้คัน แล้วก็ลืมไป พี่สยามเองก็เคยทำแบบนั้น จนได้ไปอ่านข้อมูลทางการแพทย์แล้วถึงกับหยุดคิด เพราะในความเป็นจริง อาการคันบางประเภทไม่ได้มีต้นตอที่ผิวหนังเลย แต่เป็น "เสียงร้องขอความช่วยเหลือ" จากอวัยวะภายในที่กำลังมีปัญหาอยู่
ข้อมูลจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านอายุรกรรมระบุว่า อาการคันที่เชื่อมโยงกับโรคภายในนั้นมักถูกมองข้ามเพราะหน้าตาคล้ายคันธรรมดามาก คนไข้จำนวนมากใช้เวลาหลายเดือนกว่าจะรู้ว่าตัวเองป่วยด้วยโรคที่รุนแรงกว่าที่คิด ซึ่งบางรายก็เสียโอกาสทองในการรักษาตั้งแต่ระยะต้นไปแล้ว
4 แบบของอาการคันที่ต้องระวังเป็นพิเศษ
1. คันทั่วตัว โดยเฉพาะฝ่ามือ ฝ่าเท้า และแย่ลงตอนกลางคืน
ถ้าคุณรู้สึกคันโดยไม่มีผื่น หรือคันมากที่สุดตอนใกล้เที่ยงคืน โดยเฉพาะบริเวณฝ่ามือและฝ่าเท้า นี่อาจไม่ใช่เรื่องของผิวหนังเลย ตามข้อมูลทางการแพทย์ เมื่อตับหรือถุงน้ำดีทำงานผิดปกติ กรดน้ำดี (Bile Acid) จะไม่ถูกขับออกไปตามกระบวนการปกติ แล้วไปสะสมใต้ผิวหนัง ทำให้เกิดอาการคันแบบที่ยาทาภายนอกไม่ได้ผล
อาการแบบนี้อาจเป็นสัญญาณเริ่มต้นของโรคตับแข็ง (Liver Cirrhosis) หรือมีเนื้องอกในระบบทางเดินน้ำดี ซึ่งถ้าจับได้ตั้งแต่ต้น โอกาสรักษาหายยังสูงกว่ามาก
2. คันบริเวณทวารหนักเรื้อรัง ไม่หายสักที
คนส่วนใหญ่พอคันแถวนั้นก็นึกถึงริดสีดวงทวาร หรือปัญหาเรื่องความสะอาด แต่ถ้าอาการคันบริเวณทวารหนักเกิดขึ้นซ้ำๆ ไม่หาย หรือรู้สึกเหมือนมีอะไรติดค้างอยู่ข้างใน รวมถึงพฤติกรรมการขับถ่ายเปลี่ยนไปผิดปกติ เช่น ท้องผูกสลับกับท้องเสียอย่างไม่มีเหตุผล อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณระยะแรกของมะเร็งลำไส้ตรง (Rectal Cancer) หรือมะเร็งทวารหนักได้
ถ้าเป็นเราเจอแบบนี้ พี่สยามบอกตรงๆ ว่าคงกลัวจนอยากเลี่ยงไปหาหมอ แต่มันคือสิ่งที่ต้องทำโดยด่วนที่สุด เพราะมะเร็งลำไส้ที่จับได้ตั้งแต่ระยะ 1-2 มีอัตราการรอดชีวิต 5 ปีสูงถึง 80-90% แต่ถ้าปล่อยไปจนระยะท้าย ตัวเลขนั้นจะดิ่งลงอย่างน่าใจหาย
3. คันรูจมูกข้างเดียวเรื้อรัง ร่วมกับเลือดออกหรืออุดตัน
นี่คืออาการที่คนมักชะล่าใจมากที่สุด เพราะนึกว่าแพ้อากาศ หรือเป็นโรคภูมิแพ้ตามฤดูกาล แต่จุดที่ต้องสังเกตคือคำว่า "ข้างเดียว" ถ้าอาการคันจมูกเกิดขึ้นเฉพาะรูจมูกด้านใดด้านหนึ่ง ไม่สลับกัน และมีอาการเลือดกำเดาไหลหรืออุดตันร่วมด้วย ตามการรายงานทางการแพทย์ นี่คือหนึ่งในสัญญาณที่ต้องสงสัยว่าอาจมีเนื้องอกในโพรงจมูก หรือที่เรียกว่า Lymphoma (มะเร็งต่อมน้ำเหลือง) บริเวณศีรษะและคอ
ข้อแนะนำจากแพทย์คือห้ามแคะหรือแกะบริเวณนั้น และควรพบแพทย์หู คอ จมูก (ENT) เพื่อส่องกล้องตรวจโดยเร็ว
4. คันน่องแล้วมีจุดสีน้ำตาลแดงหลังเกา
อาการคันที่น่องเป็นเรื่องพบได้ทั่วไป แต่สิ่งที่ต้องระวังคือ "ร่องรอยหลังเกา" ถ้าเกาแล้วเห็นจุดเล็กๆ สีสนิมเหล็กหรือน้ำตาลแดงแทนที่จะเป็นรอยขาว นั่นหมายความว่าเส้นเลือดฝอยแตกง่ายผิดปกติ ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของเลือด เช่น ภาวะเกล็ดเลือดต่ำ (Thrombocytopenia) หรือโรคเกี่ยวกับระบบเลือดอื่นๆ
ปกติผิวหนังที่โดนเกาเบาๆ ไม่ควรมีเลือดออก ถ้าเกิดขึ้นบ่อยควรรีบตรวจเลือดเพื่อดูค่าเกล็ดเลือดโดยเร็ว
ทดสอบตัวเองเบื้องต้นก่อนไปหาหมอ
ก่อนตัดสินใจว่าจะไปพบแพทย์หรือเปล่า ลองทำ 3 ข้อนี้ดูก่อน
- ทดสอบยา: ถ้าใช้ยาแก้แพ้หรือยาทาแก้คันทั่วไปมาแล้วกว่า 1 สัปดาห์แต่ไม่ดีขึ้นเลย นั่นคือสัญญาณว่าต้นเหตุไม่ใช่เรื่องผิวหนังธรรมดา
- สังเกตอาการร่วม: มีน้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจ มีไข้ต่ำๆ หรือเหงื่อออกกลางคืนผิดปกติร่วมด้วยหรือเปล่า ถ้ามี ให้รีบไปพบแพทย์ทันที
- ทดสอบผิวหนัง: ใช้เล็บขีดเบาๆ บนผิวหนังที่ดูปกติ ถ้าขึ้นรอยแดงแล้วจางหายไปเองคือแพ้ปกติ แต่ถ้ามีเลือดออกจุดเล็กๆ หรือเห็นสีม่วงคล้ำ นั่นอาจเกี่ยวกับหลอดเลือดหรือเกล็ดเลือด
ทำไมคนไทยถึงมักปล่อยอาการนี้ผ่านไป
พี่สยามคิดว่าส่วนหนึ่งมาจากวัฒนธรรม เราถูกสอนมาว่าอย่าตีโพยตีพาย อาการคันดูไม่ใช่เรื่องใหญ่โต ไม่เหมือนเจ็บปวดหรือมีไข้สูง เลยมักถูกเลื่อนไปก่อน แต่อีกส่วนหนึ่งคือกลัว กลัวว่าไปหาหมอแล้วจะเจอผลไม่ดี เลยเลือกที่จะไม่รู้ไปก่อน ซึ่งความจริงมันตรงข้ามกันเลย เพราะการรู้เร็วคือโอกาสรักษาที่ดีกว่า
ตามข้อมูลจากองค์การอนามัยโลก (WHO) และสถาบันมะเร็งแห่งชาติไทย การพบมะเร็งตับหรือมะเร็งลำไส้ในระยะแรกสามารถเพิ่มอัตราการรอดชีวิต 5 ปีได้มากกว่า 70% เมื่อเทียบกับการพบในระยะที่ 3-4 ที่ตัวเลขอาจเหลือต่ำกว่า 30%
ถ้าสงสัยว่าตัวเองมีอาการเหล่านี้ ทำอย่างไรต่อ
พี่สยามแนะนำแบบนี้เลย บันทึกข้อมูลก่อน คันตรงไหน คันตอนไหน คันนานแค่ไหน และมีอาการอื่นร่วมด้วยไหม แล้วนำข้อมูลนี้ไปพบแพทย์แผนกที่เกี่ยวข้อง
- คันทั่วตัว/ฝ่ามือฝ่าเท้า → แผนกอายุรกรรม หรือแผนกตับและทางเดินน้ำดี
- คันบริเวณทวารหนัก → แผนกศัลยกรรมลำไส้และทวารหนัก
- คันจมูกข้างเดียว → แผนกหู คอ จมูก (ENT)
- คันน่องมีจุดเลือดออก → แผนกโลหิตวิทยา (Hematology)
ไม่จำเป็นต้องตื่นตระหนก แต่ต้องไม่ชะล่าใจ สัญญาณเตือนของร่างกายมีไว้ให้เราฟัง ไม่ใช่ให้เราเพิกเฉย
มุมมองของพี่สยาม
อ่านข้อมูลนี้แล้วพี่สยามนึกถึงคนรอบข้างหลายคน รวมถึงตัวเองในอดีตที่เคยปล่อยอาการเล็กๆ น้อยๆ ผ่านไปเพราะคิดว่าไม่ใช่เรื่องใหญ่ สุขภาพไม่เหมือนงาน ที่บางทีปล่อยผ่านแล้วมันก็แก้ทีหลังได้ เพราะร่างกายของเรามีช่วงเวลาทองที่แคบมาก ถ้าพลาดไปแล้ว บางทีก็ไม่มีโอกาสกลับมาแก้ใหม่
ฝากไว้นะครับ อาการคันที่ไม่หาย คันผิดที่ หรือคันพร้อมอาการแปลกๆ อื่น อย่าเพิ่งแปะป้ายว่าแค่ผิวแห้งหรือแพ้ฝุ่น ลองสังเกตตัวเองสักครู่ แล้วถ้าไม่มั่นใจ ไปหาหมอซะ ค่าหมอน้อยกว่าค่ารักษามะเร็งระยะสาม ระยะสี่เป็นล้านเท่าครับ
