เครื่องบินชนตึกสูงสุดปักกิ่ง บทเรียนราคาแพงของ 'เศรษฐกิจระดับความสูงต่ำ' ที่จีนกำลังเดิมพัน

เมื่อเครื่องบินเล็กพุ่งชนตึกสูงสุดของปักกิ่ง

เช้าวันที่ 26 มิถุนายนที่ผ่านมา เหตุการณ์ที่ไม่มีใครคาดคิดก็เกิดขึ้นกลางกรุงปักกิ่ง เมื่อเครื่องบินเล็กลำหนึ่งพุ่งเข้าชน CITIC Tower ตึกที่สูงที่สุดในเมืองหลวงของจีน สร้างความเสียหายให้กับโครงสร้างอาคารและจุดชนวนคำถามใหญ่ที่แวดวงการบินและเทคโนโลยีทั่วโลกต้องหันมาสนใจ นั่นคือ เราพร้อมแค่ไหนกับสิ่งที่จีนกำลังเรียกว่า "Low-Altitude Economy" หรือ "เศรษฐกิจระดับความสูงต่ำ"?

ตามรายงานของสำนักข่าว Reuters และสื่อจีนหลายสำนัก เหตุการณ์นี้ไม่ใช่แค่อุบัติเหตุธรรมดา แต่มันเป็นเหมือน "นาฬิกาปลุก" ดังๆ ที่ปลุกให้ทั้งรัฐบาล นักลงทุน และประชาชนตั้งคำถามกับนโยบายการพัฒนาพื้นที่อากาศระดับต่ำ ซึ่งจีนกำลังทุ่มเทผลักดันอย่างจริงจัง

Low-Altitude Economy คืออะไร และทำไมจีนถึงหมายมั่นปั้นมือขนาดนี้?

หลายคนอาจยังไม่คุ้นกับคำว่า Low-Altitude Economy หรือ "เศรษฐกิจระดับความสูงต่ำ" พูดง่ายๆ คือการนำพื้นที่อากาศในระดับความสูงไม่เกิน 1,000 เมตร (บางนิยามรวมถึง 3,000 เมตร) มาสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ ไม่ว่าจะเป็นโดรนส่งสินค้า แท็กซี่อากาศ (eVTOL หรือยานบินไฟฟ้าที่ขึ้นลงในแนวตั้ง) การถ่ายภาพทางอากาศเชิงพาณิชย์ ไปจนถึงการลาดตระเวนด้วยโดรนในภาคเกษตรกรรม

รัฐบาลจีนได้ประกาศให้ Low-Altitude Economy เป็นหนึ่งใน "อุตสาหกรรมเชิงยุทธศาสตร์" ของประเทศ โดยตามข้อมูลจากสมาคมอุตสาหกรรมการบินพลเรือนจีน (CAAT) คาดการณ์ว่าภายในปี 2030 มูลค่าตลาดของภาคส่วนนี้จะแตะระดับ 2 ล้านล้านหยวน หรือราวๆ 9-10 ล้านล้านบาทเลยทีเดียว ตัวเลขนี้ใหญ่มากพอที่จะทำให้เข้าใจได้ว่าทำไมปักกิ่งถึงอยากขับเคลื่อนเรื่องนี้อย่างรวดเร็ว

เมืองใหญ่อย่างเซินเจิ้น กว่างโจว และหางโจว ต่างแข่งกันเปิดพื้นที่ทดสอบโดรนและยานบินอัตโนมัติ บางเมืองมีเส้นทางส่งอาหารและพัสดุด้วยโดรนที่ให้บริการเชิงพาณิชย์จริงๆ แล้ว แต่นั่นก็คือปัญหาเช่นกัน เพราะเมื่อทุกอย่างขยายตัวเร็ว การควบคุมและกำกับดูแลมักตามไม่ทัน

เหตุการณ์ที่ปักกิ่ง: สัญญาณเตือนที่มาถูกเวลา

ผู้เชี่ยวชาญในอุตสาหกรรมหลายคนที่ให้สัมภาษณ์กับสื่อต่างประเทศระบุตรงกันว่า เหตุการณ์เครื่องบินเล็กชน CITIC Tower น่าจะส่งผลให้เมืองใหญ่ของจีนเพิ่มความเข้มงวดในการอนุมัติการใช้น่านฟ้า การบินทั่วไป (General Aviation) และการปฏิบัติการโดรนขนาดใหญ่ในบริเวณที่มีประชากรหนาแน่น

แต่สิ่งที่น่าสนใจคือ แทบทุกคนก็บอกเหมือนกันว่าเหตุการณ์นี้ ไม่น่าจะฉุดรั้งการพัฒนาระยะยาวของ Low-Altitude Economy เพราะผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจมหาศาลเกินกว่าจะหยุดได้ด้วยอุบัติเหตุครั้งเดียว มันเป็นเหมือนการเบรกเพื่อปรับเกียร์ ไม่ใช่หยุดรถ

ถ้าเทียบกับอุตสาหกรรมรถยนต์ไฟฟ้าของจีนเอง เราก็เห็นรูปแบบเดิมซ้ำๆ คือเกิดอุบัติเหตุ มีการปรับกฎระเบียบ แต่อุตสาหกรรมก็เดินหน้าต่อ ตอนนี้จีนคือผู้ผลิตรถ EV รายใหญ่ที่สุดในโลก เส้นทาง Low-Altitude Economy ก็น่าจะเดินตามรอยเดิม

ใครได้ประโยชน์ ใครเสี่ยง?

มองในมุมของผู้เล่นในอุตสาหกรรม เหตุการณ์นี้อาจส่งผลต่างกันในแต่ละกลุ่ม ลองดูกัน:

• บริษัทโดรนและยานบินขนาดใหญ่ อย่าง DJI, EHang, AutoFlight หรือ Xpeng AeroHT อาจต้องเผชิญกับขั้นตอนการขออนุมัติที่ยุ่งยากขึ้น ซึ่งอาจทำให้ต้นทุนและระยะเวลาการออกสู่ตลาดยาวนานขึ้น
• บริษัทเทคโนโลยีระบบจัดการน่านฟ้า (UTM - Unmanned Traffic Management) น่าจะได้ประโยชน์มากที่สุด เพราะรัฐบาลจะหันมาให้ความสำคัญกับระบบควบคุมการจราจรทางอากาศสำหรับยานไร้คนขับมากขึ้น
• ประชาชนที่อาศัยในเมืองใหญ่ ในระยะสั้นอาจเห็นการเพิ่มขึ้นของโซนห้ามบินและการเข้มงวดของการตรวจสอบ แต่ในระยะยาวน่าจะปลอดภัยกว่าเดิม

มุมมองพี่สยาม: ถ้าเป็นเราโดนแบบนี้ในกรุงเทพฯ...

ตรงนี้ขอพูดในฐานะคนที่ติดตามเรื่องเทคโนโลยีและชีวิตเมืองมาสักพักนะครับ ผมดูข่าวนี้แล้วรู้สึกหนาวๆ ร้อนๆ เลย ลองนึกภาพถ้าเหตุการณ์ลักษณะนี้เกิดขึ้นกับตึกมหานคร หรือตึก Baiyoke ในกรุงเทพฯ ดู คนกรุงเทพฯ จะรับมือได้แค่ไหน? ระบบรับมือเหตุฉุกเฉินพร้อมไหม? แผนอพยพชัดเจนไหม?

สิ่งที่น่าเป็นห่วงมากกว่าตัวเหตุการณ์เอง คือความจริงที่ว่าประเทศไทยเองก็กำลังพูดถึงเรื่องโดรนส่งสินค้า แท็กซี่อากาศ และการบินระดับความสูงต่ำมากขึ้นเรื่อยๆ แต่กรอบกฎหมาย ระบบควบคุม และแผนรับมือเหตุฉุกเฉินของเรายังตามหลังอยู่มาก อย่าให้ต้องรอให้เกิดเหตุการณ์แบบปักกิ่งก่อน ถึงจะตื่นตัวกัน

บทเรียนสำหรับประเทศไทย

ไทยเองไม่ได้อยู่ห่างจากเรื่องนี้มากนัก สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย (CAAT) ออกกฎระเบียบควบคุมการใช้โดรนมาระยะหนึ่งแล้ว แต่ในทางปฏิบัติยังมีช่องว่างอยู่มาก ลองดูตัวเลขง่ายๆ ผู้ใช้โดรนในประเทศไทยที่ขึ้นทะเบียนถูกต้องยังมีสัดส่วนน้อยกว่าผู้ที่ใช้โดรนโดยไม่ขึ้นทะเบียน และนั่นยังไม่นับรวมโดรนเชิงพาณิชย์ขนาดใหญ่ที่กำลังจะเข้ามาในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า

บทเรียนจากจีนที่ไทยควรนำมาปรับใช้มีอยู่หลายข้อ:

• วางกรอบกฎหมายก่อนเทคโนโลยีถึง ไม่ใช่รอให้ถึงแล้วค่อยออกกฎ
• สร้างระบบลงทะเบียนและติดตามยานบินแบบ Real-time ให้สมบูรณ์จริงๆ ไม่ใช่แค่กระดาษ
• กำหนดโซนห้ามบินรอบสาธารณูปโภคสำคัญ โดยเฉพาะในพื้นที่กรุงเทพฯ และเมืองใหญ่
• ฝึกอบรมเจ้าหน้าที่รับมือเหตุฉุกเฉิน ที่เกี่ยวข้องกับยานบินพลาดเป้าหรืออุบัติเหตุในเขตเมือง

อนาคต Low-Altitude Economy ยังสดใสอยู่ แต่ต้องระวังด้วย

ไม่อยากให้ใครอ่านบทความนี้แล้วรู้สึกกลัวเทคโนโลยีใหม่ เพราะโดยรวมแล้ว Low-Altitude Economy มีประโยชน์มหาศาลต่อมนุษยชาติ ไม่ว่าจะเป็นการขนส่งยาและเวชภัณฑ์ไปยังพื้นที่ห่างไกล การตรวจสอบโครงสร้างพื้นฐานอย่างสะพานและสายไฟโดยไม่ต้องเสี่ยงชีวิตคน หรือแม้แต่การช่วยเหลือในภัยพิบัติ

ตามรายงานของ McKinsey Global Institute ภาคส่วนการบินอัตโนมัติระดับความสูงต่ำทั่วโลกอาจมีมูลค่าสูงถึง 1.5 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐภายในปี 2040 และอาเซียนเองก็กำลังเป็นตลาดที่น่าสนใจ โดยเฉพาะอินโดนีเซียและสิงคโปร์ที่เริ่มทดสอบ eVTOL แล้ว ไทยถ้าไม่รีบปรับตัว ก็อาจเสียโอกาสไม่น้อยเลย

แต่ประโยชน์เหล่านั้นจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อเรามีกรอบกำกับดูแลที่ดี มีระบบความปลอดภัยที่แข็งแกร่ง และมีวัฒนธรรมความรับผิดชอบในการใช้เทคโนโลยีร่วมกัน เหตุการณ์ที่ปักกิ่งสอนเราว่า ยิ่งของใหม่วิ่งเร็ว เราก็ยิ่งต้องการเบรกที่ดีขึ้นเท่านั้น

สรุป: ก้าวต่อไปต้องระมัดระวัง แต่ไม่ควรหยุด

เหตุการณ์เครื่องบินเล็กชน CITIC Tower ในปักกิ่งเป็นเรื่องน่าเศร้า แต่ก็เป็นโอกาสดีที่ทำให้ทุกฝ่ายหยุดคิดและปรับปรุงก่อนที่ความเสียหายจะใหญ่กว่านี้ สำหรับจีน อุตสาหกรรม Low-Altitude Economy จะเดินหน้าต่อแน่นอน แต่จะรัดกุมและรอบคอบกว่าเดิม

สำหรับประเทศไทย นี่คือสัญญาณที่ดีให้เราเตรียมตัวตั้งแต่วันนี้ ก่อนที่ฟ้าเมืองไทยจะเต็มไปด้วยโดรนและยานบินอัตโนมัติในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า เพราะถ้าเราวางรากฐานได้ดี ทั้งด้านกฎหมาย ความปลอดภัย และการศึกษาสาธารณะ ประโยชน์ที่จะตกถึงคนไทยนั้นมีมากมายมหาศาลทีเดียว

"เทคโนโลยีใหม่ไม่ใช่ศัตรู แต่ความประมาทต่างหากที่เราต้องระวัง" — พี่สยาม