เมื่อเราเดินเข้าร้าน เราแทบไม่เคยมองหาทางออก
คิดดูนะครับ ครั้งสุดท้ายที่คุณเข้าร้านอาหาร บาร์ หรือสถานบันเทิง คุณมองหาป้าย FIRE EXIT ก่อนนั่งไหม? พี่สยามเองก็ยอมรับตรงๆ ว่าไม่ค่อยทำ จนกระทั่งเหตุการณ์ไฟไหม้สถานบันเทิงชื่อดังบริเวณลาดพร้าว ทำให้ต้องหยุดคิดใหม่ทั้งหมด
เรื่องนี้ไม่ใช่แค่ข่าว แต่มันเป็นบทเรียนที่ทุกคนต้องเรียนรู้ร่วมกัน ทั้งผู้ประกอบการที่ต้องยกระดับมาตรฐาน และผู้บริโภคอย่างเราที่ต้องฉลาดขึ้นในการสังเกต เพราะความปลอดภัยไม่ใช่หน้าที่ของใครคนเดียว
มาตรฐาน Safety First ในสถานประกอบการ คืออะไรกันแน่?
คำว่า Safety First ฟังดูเป็นสโลแกนทั่วไป แต่ในทางปฏิบัติมันหมายถึงระบบและอุปกรณ์ที่จับต้องได้หลายอย่าง ซึ่งกฎหมายไทยกำหนดไว้บางส่วน แต่ในความเป็นจริง มาตรฐานสากลที่ดีกว่ากฎหมายกำหนดไว้อีกมาก
ระบบดับเพลิงอัตโนมัติ (Sprinkler System)
ระบบสปริงเกลอร์ คือหัวฉีดน้ำที่ติดตั้งบนเพดาน จะทำงานอัตโนมัติเมื่อความร้อนถึงระดับที่กำหนด (โดยทั่วไปประมาณ 68-74 องศาเซลเซียส) โดยไม่ต้องรอให้ใครกดปุ่ม ระบบนี้มีประสิทธิภาพสูงมากในการควบคุมไฟในระยะเริ่มต้น ข้อมูลจากสมาคมป้องกันอัคคีภัยแห่งชาติสหรัฐฯ (NFPA) ระบุว่าในอาคารที่ติดตั้งสปริงเกลอร์ครบทุกจุด อัตราการเสียชีวิตจากเพลิงไหม้ลดลงได้ถึง 80-90%
ทางหนีไฟ (Fire Exit) และป้ายไฟฉุกเฉิน
ป้ายทางหนีไฟสีเขียวต้องมองเห็นได้ชัดเจนในทุกสภาพแสง รวมถึงตอนไฟดับ เพราะป้ายเหล่านี้ต้องมีไฟฉุกเฉินในตัวหรือได้รับไฟจากแบตเตอรี่สำรอง ประตูทางหนีไฟต้องเปิดออกสู่ภายนอกได้ทันทีโดยไม่ต้องใช้กุญแจ และห้ามมีสิ่งกีดขวางโดยเด็ดขาด
ถังดับเพลิงและตำแหน่งติดตั้ง
ถังดับเพลิงแบบมือถือ (Fire Extinguisher) ต้องติดตั้งในตำแหน่งที่เข้าถึงได้ง่าย มีป้ายบอกชัดเจน และตรวจสอบวันหมดอายุสม่ำเสมอ โดยทั่วไปกำหนดให้ติดตั้งทุก 15-20 เมตร ในพื้นที่ที่มีคนใช้งาน
ระบบแจ้งเตือนเพลิงไหม้ (Fire Alarm)
ระบบ Fire Alarm ที่ดีจะประกอบด้วยอุปกรณ์ตรวจจับควัน (Smoke Detector) และความร้อน รวมถึงสัญญาณเตือนทั้งแบบเสียงและแสง เพื่อให้ผู้ที่มีความบกพร่องทางการได้ยินรับรู้ได้ด้วย
ช่องโหว่ของกฎหมายไทยที่คนทั่วไปไม่รู้
นี่คือจุดที่น่ากังวลมากครับ กฎหมายไทยในปัจจุบันกำหนดมาตรฐานด้านความปลอดภัยและวัสดุทนไฟสำหรับ "สถานบริการ" เป็นหลัก แต่ร้านอาหารทั่วไปที่เปิดดนตรีสด มีพื้นที่แออัด หรือตกแต่งด้วยวัสดุที่ติดไฟง่าย กลับไม่ถูกบังคับใช้มาตรฐานเดียวกัน
นี่คือช่องว่างสำคัญ เพราะในทางปฏิบัติ ร้านอาหารหลายแห่งมีบรรยากาศและจำนวนคนไม่ต่างจากสถานบันเทิงเลย แต่กลับต้องผ่านเกณฑ์การตรวจสอบที่ต่ำกว่ามาก ซึ่งตอนนี้ทางการกำลังเร่งปิดช่องโหว่ตรงนี้อยู่
วิธีประเมินความปลอดภัยของร้านด้วยตัวเอง ใช้ได้ทันที
พี่สยามขอแนะนำ checklist ง่ายๆ ที่ทำได้ตั้งแต่ก้าวแรกที่เดินเข้าร้าน:
- มองหาป้าย FIRE EXIT ทันทีที่เข้าประตู นับว่ามีกี่ทาง และอยู่ตรงไหน
- สังเกตทางเดินไปยังทางออก ว่าโล่งหรือมีโต๊ะเก้าอี้กีดขวาง
- มองขึ้นเพดาน ว่ามีหัวสปริงเกลอร์หรือไม่ และมีเซ็นเซอร์ควันไหม
- หาถังดับเพลิง ว่าอยู่ตรงไหน มองเห็นหรือซ่อนอยู่
- ลองเปิดประตูทางออกฉุกเฉิน (ถ้าทำได้) ว่าเปิดได้จริงไหม ไม่ถูกล็อก
- ประเมินวัสดุตกแต่ง ว่ามีผ้า ไม้ หรือวัสดุที่ติดไฟง่ายมากเกินไปหรือเปล่า
ถ้าร้านไหนทำได้ครบ 6 ข้อ ก็ถือว่าผ่านมาตรฐานขั้นพื้นฐานครับ
สิ่งที่ผู้ประกอบการที่รับผิดชอบควรทำ
ร้านอาหารและสถานบันเทิงที่ใส่ใจจริงๆ ไม่ใช่แค่ติดตั้งอุปกรณ์ให้ครบตามกฎหมาย แต่ต้องทำสิ่งเหล่านี้ด้วย:
- ซ้อมอพยพ (Fire Drill) กับพนักงานอย่างน้อยปีละ 2 ครั้ง
- แสดงแผนผังร้าน พร้อมตำแหน่งทางหนีไฟให้ลูกค้าเห็นชัดเจน
- สื่อสารกับลูกค้า โดยตรงว่าระบบความปลอดภัยในร้านมีอะไรบ้าง
- ตรวจสอบอุปกรณ์ทุกเดือน ไม่รอให้หน่วยงานมาตรวจ
- ไม่วางสิ่งของกีดขวาง ประตูฉุกเฉินโดยเด็ดขาด แม้จะสะดวกกว่า
มุมมองของพี่สยาม: ความปลอดภัยต้องไม่ใช่แค่สโลแกน
พูดตรงๆ นะครับ สิ่งที่เห็นหลังจากเหตุการณ์ที่ลาดพร้าวคือภาคธุรกิจหลายเจ้าออกมาสื่อสารเรื่องความปลอดภัยอย่างรวดเร็ว ซึ่งน่าชื่นชม แต่คำถามที่ต้องถามคือ ระบบเหล่านี้มีอยู่จริงมาตลอดหรือเพิ่งรีบติดตั้ง? เพราะถ้าทำเพราะกระแส ไม่ใช่เพราะเชื่อมั่นจริงๆ ก็น่าเป็นห่วง
สำหรับเราในฐานะผู้บริโภค อย่ารอให้ใครมาการันตีความปลอดภัยให้ครับ เรียนรู้วิธีประเมินด้วยตัวเอง 30 วินาทีแรกที่เดินเข้าร้าน อาจเป็น 30 วินาทีที่สำคัญที่สุดในชีวิต
และสำหรับผู้ประกอบการที่อ่านอยู่ ลงทุนกับระบบความปลอดภัยนั้นไม่ใช่ค่าใช้จ่าย แต่คือการลงทุนในความไว้วางใจของลูกค้า ซึ่งไม่มีมูลค่าที่ตีราคาได้ครับ
