ถ้าพี่สยามป่วยหนักแล้วไปโรงพยาบาลรัฐ แล้วรู้ว่าหมอที่กำลังดูแลเราอยู่นั้น ยังไม่แน่ใจว่าจะได้รับเงินเดือนหรือค่าเวรเต็มจำนวนไหมเพราะ รพ. ขาดสภาพคล่อง — ได้ยินแค่นี้ก็ใจหายแล้ว ไม่ใช่เพราะไม่ไว้ใจหมอ แต่เพราะรู้ว่าระบบมันมีปัญหาที่ควรได้รับการแก้ไขนานแล้ว
ปัญหาที่คาราคาซังในโครงสร้างค่าตอบแทนบุคลากรสาธารณสุข
ตามรายงานของ Hfocus ผู้แทนองค์กรแพทย์โรงพยาบาลศูนย์และโรงพยาบาลทั่วไป (รพศ./รพท.) ภาคเหนือ ซึ่งมีชื่อว่า หมอรัชริน ได้ออกมาตั้งคำถามสำคัญต่อโครงสร้างค่าตอบแทนของบุคลากรกระทรวงสาธารณสุข (สธ.) โดยชี้ให้เห็นจุดอ่อนที่อาจส่งผลเสียหายทั้งต่อผู้ปฏิบัติงานและประชาชนผู้รับบริการ
ประเด็นสำคัญที่หมอรัชรินหยิบยกขึ้นมาคือ ในปัจจุบันค่าตอบแทนบางส่วนของบุคลากรสาธารณสุขต้องพึ่งพา "เงินบำรุง" ของโรงพยาบาล ซึ่งเป็นเงินที่โรงพยาบาลหาได้จากการให้บริการและรับจากกองทุนต่าง ๆ มิใช่งบประมาณโดยตรงจากรัฐที่รับประกันความสม่ำเสมอ
ทำงานเท่าเดิม แต่รายได้อาจไม่เท่าเดิม
สิ่งที่น่าเป็นห่วงที่สุดในข้อเสนอของหมอรัชรินคือ แม้บุคลากรจะยังทำงานและอยู่เวรในปริมาณเท่าเดิม แต่เมื่อใดก็ตามที่โรงพยาบาลขาดสภาพคล่อง หรือมีเงินบำรุงไม่เพียงพอ รายได้ของบุคลากรก็อาจ ลดลงหรือล่าช้า ไปด้วย
กล่าวง่าย ๆ คือ คนที่ทำงานหนักเท่าเดิม อุทิศเวลาเท่าเดิม แต่กลับไม่ได้รับความมั่นคงทางรายได้เท่าเดิม เพียงเพราะโรงพยาบาลที่ตนสังกัดอยู่ในภาวะการเงินที่ยากลำบาก — ฟังดูไม่ยุติธรรมเลย และมันก็ไม่ยุติธรรมจริง ๆ
ข้อเสนอ: รัฐต้องรับผิดชอบต้นทุนกำลังคนโดยตรง
หมอรัชรินได้เสนอให้ภาครัฐทบทวนทั้งในส่วนของ อัตราการจ่าย และ แหล่งที่มาของงบประมาณ โดยมีแนวคิดหลักว่า ค่าตอบแทนบุคลากรควรถูกจัดการเป็น "ต้นทุนกำลังคน" ที่รัฐรับผิดชอบโดยตรง และต้องแยกออกจากเงินที่ใช้สำหรับ จัดบริการรักษาประชาชน
หมายความว่า เงินที่ใช้ดูแลผู้ป่วย กับเงินที่ใช้จ่ายค่าตอบแทนให้บุคลากร ควรมาจากถังคนละใบ ไม่ใช่แบ่งกันใช้จากก้อนเดียวกัน เพราะเมื่อใดที่ถังใบเดียวนั้นมีน้อยลง ทั้งสองฝ่ายก็ได้รับผลกระทบพร้อมกัน
ใครได้รับผลกระทบ และผลกระทบมีแค่ไหน
ถ้ามองในภาพใหญ่ ปัญหานี้กระทบคนอย่างน้อย 2 กลุ่ม
- บุคลากรสาธารณสุข ไม่ว่าจะเป็นแพทย์ พยาบาล เจ้าหน้าที่ต่าง ๆ ที่ทำงานในโรงพยาบาลรัฐ โดยเฉพาะโรงพยาบาลที่มีเงินบำรุงไม่เพียงพอ ซึ่งมักจะเป็นโรงพยาบาลในพื้นที่ห่างไกลหรือพื้นที่ที่มีจำนวนผู้ป่วยน้อยกว่าในเมืองใหญ่ กลุ่มนี้อาจต้องเผชิญกับรายได้ที่ไม่สม่ำเสมอ ทั้งที่ทำงานหนักไม่แพ้ใคร
- ประชาชนผู้รับบริการ เมื่อโรงพยาบาลต้องนำเงินบำรุงไปจ่ายค่าตอบแทนบุคลากร เงินส่วนที่ควรใช้จัดซื้อยา อุปกรณ์การแพทย์ หรือพัฒนาบริการก็อาจลดลงตามไปด้วย ซึ่งท้ายที่สุดแล้วคือคุณภาพการรักษาที่คนไข้จะได้รับ
พี่สยามมองว่านี่คือปัญหาเชิงระบบที่ไม่ใช่ความผิดของใครคนใดคนหนึ่ง ไม่ใช่ความผิดของหมอ ไม่ใช่ความผิดของผู้บริหารโรงพยาบาล แต่เป็นโครงสร้างที่ถูกออกแบบมาไม่ดีพอ และยิ่งนานวันยิ่งส่งผลเสียหายสะสม
สัญญาณเตือน: รพ. เงินบำรุงติดลบไม่ใช่เรื่องไกลตัว
ปัญหาเงินบำรุงโรงพยาบาลรัฐติดลบไม่ใช่เรื่องใหม่ในระบบสาธารณสุขไทย โรงพยาบาลหลายแห่งโดยเฉพาะในต่างจังหวัดต้องแบกรับภาระผู้ป่วยจำนวนมากโดยได้รับงบประมาณที่ไม่สอดคล้องกับต้นทุนจริง เมื่อนำเงินก้อนนี้ยังต้องมาแบ่งจ่ายเป็นค่าตอบแทนบุคลากรด้วย แรงกดดันในระบบก็ยิ่งทวีขึ้น
สิ่งที่ควรจับตาต่อไปคือ ฝ่ายนโยบายของกระทรวงสาธารณสุขและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะรับลูกข้อเสนอของหมอรัชรินหรือไม่ และถ้ารับ จะมีแนวทางปฏิบัติที่ชัดเจนออกมาในรูปแบบใด
สิ่งที่ประชาชนทั่วไปอย่างเราควรรู้ไว้
แม้เรื่องนี้อาจดูเป็นเรื่องของ "คนในวงการ" แต่ความจริงแล้วมันเกี่ยวกับทุกคนที่เคยหรืออาจต้องใช้บริการโรงพยาบาลรัฐ ซึ่งก็คือคนไทยส่วนใหญ่
- หากบุคลากรสาธารณสุขไม่มีความมั่นคงทางรายได้ อาจส่งผลต่อขวัญกำลังใจและในระยะยาวอาจทำให้คนเก่งเลือกออกจากระบบ
- หากเงินสำหรับรักษาผู้ป่วยและเงินค่าตอบแทนบุคลากรมาจากแหล่งเดียวกัน โรงพยาบาลที่มีการเงินย่ำแย่ก็จะถูกบีบจากทั้งสองทาง
- ติดตามข่าวสารเรื่องนโยบายสาธารณสุขไว้บ้าง เพราะการเปลี่ยนแปลงเชิงระบบอาจส่งผลต่อการเข้าถึงบริการสุขภาพของเราโดยตรง
ข้อเสนอของหมอรัชรินฟังดูสมเหตุสมผล และเป็นเรื่องที่ควรได้รับการพิจารณาอย่างจริงจังจากผู้มีอำนาจตัดสินใจ เพราะระบบสาธารณสุขที่ดีไม่ใช่แค่เรื่องของหมอหรือพยาบาล มันคือเรื่องของพวกเราทุกคน
พี่สยามหวังว่าเสียงเรียกร้องจากคนทำงานหน้างานจริง ๆ อย่างหมอรัชรินจะไม่ถูกเพิกเฉย เพราะบางครั้งคนที่รู้ดีที่สุดว่าระบบมีปัญหาตรงไหน คือคนที่ต้องอยู่กับมันทุกวัน
