ใครที่เคยสั่งของออนไลน์แล้วได้ของไม่ตรงปก ของปลอม หรือของอันตราย แต่ร้องเรียนไปแล้วไม่ได้เรื่อง — ข่าวนี้อาจเป็นสัญญาณที่น่าจับตาครับ เพราะภาครัฐกำลังขยับครั้งใหญ่ เพื่อดึง "แพลตฟอร์ม" ให้ต้องร่วมรับผิดชอบด้วย ไม่ใช่แค่ตามหาตัวผู้ขายอย่างเดียวอีกต่อไป
สคบ. จัดประชุมใหญ่ วางแผนระดับชาติ
เมื่อวันที่ 31 กรกฎาคม 2569 สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค (สคบ.) จัดประชุมเชิงปฏิบัติการร่วมกับภาคีเครือข่าย ณ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย เพื่อจัดทำแผนปฏิบัติการระดับชาติภายใต้โครงการแก้ไขปัญหาด้านการคุ้มครองผู้บริโภคเชิงบูรณาการ โดยมีประเด็นหลักคือ "สินค้าออนไลน์" ซึ่งปัจจุบันกลายเป็นปัญหาที่ร้องเรียนเข้ามามากที่สุดกลุ่มหนึ่ง
ต่อมาวันที่ 1 สิงหาคม นางสาวศุภมาส อิศรภักดี รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ในฐานะกำกับดูแล สคบ. มอบหมายให้นายประเดิมชัย บุญช่วยเหลือ ที่ปรึกษารัฐมนตรีฯ เป็นตัวแทนขับเคลื่อนนโยบายนี้โดยตรง พร้อมให้ ดร.พัชรินทร์ ซำศิริพงษ์ เลขานุการรัฐมนตรีฯ ติดตามและรายงานผลอย่างต่อเนื่อง ส่วนนายรณรงค์ พูลพิพัฒน์ เลขาธิการ สคบ. รับข้อสั่งการไปดำเนินการต่อ ตามรายงานของมติชนออนไลน์
ปัญหาจริง ที่คนซื้อของออนไลน์เจอกันทุกวัน
นางสาวศุภมาสระบุว่า ปัญหาการซื้อขายสินค้าออนไลน์ในปัจจุบันมีหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็น สินค้าไม่ได้มาตรฐาน สินค้าไม่ปลอดภัย หรือสินค้าไม่ตรงตามโฆษณา และที่หนักที่สุดคือ เมื่อเกิดความเสียหายขึ้นจริง ผู้บริโภคมักไม่ได้รับการเยียวยาที่เป็นรูปธรรม
สิ่งที่รัฐมนตรีเน้นย้ำและพี่สยามมองว่าสำคัญมากคือ ที่ผ่านมาการแก้ปัญหามักมุ่งไปที่ "ตัวผู้ขาย" เป็นหลัก แต่ในโลกของ E-commerce ยุคนี้ ผู้ขายจำนวนมากอาจเป็นบัญชีนิรนาม หรืออยู่ต่างประเทศ การตามตัวจึงทำได้ยาก และผู้บริโภคก็ต้องรับความเสียหายไปโดยไม่มีใครรับผิดชอบ
แนวคิดใหม่: แพลตฟอร์มต้องร่วมรับผิดด้วย
นี่คือหัวใจของนโยบายครั้งนี้ครับ ฝ่ายนโยบายกำลังผลักดันแนวคิดที่เรียกว่า Shared Responsibility (หลักความรับผิดชอบร่วม) ซึ่งหมายความว่า แพลตฟอร์มดิจิทัล เช่น แอปช็อปปิ้งออนไลน์ต่าง ๆ ที่ทำหน้าที่เป็นตัวกลางระหว่างผู้ขายกับผู้ซื้อ และได้รับผลประโยชน์จากธุรกรรมบนระบบ จะต้องมีหน้าที่ร่วมในการ:
- ป้องกันไม่ให้สินค้าผิดกฎหมายวางขายบนแพลตฟอร์ม
- ระงับการขายสินค้าที่พบปัญหาได้อย่างรวดเร็ว
- ช่วยเหลือเยียวยาผู้บริโภคเมื่อเกิดความเสียหาย
- มีมาตรการจัดการร้านค้าที่กระทำผิดอย่างจริงจัง
ทั้งนี้ สคบ. ยอมรับว่าปัจจุบันยังมีข้อจำกัดด้านกฎหมาย ทำให้ยังไม่สามารถสั่งปิดหรือระงับการให้บริการแพลตฟอร์มออนไลน์ได้โดยตรง แต่ฝ่ายนโยบายมองว่าข้อจำกัดนี้ต้องได้รับการแก้ไข จึงมีแนวทางศึกษาการปรับปรุงกฎหมายและกลไกกำกับดูแลให้ครอบคลุมยิ่งขึ้น
ทิศทางต่อไป: หน่วยงานต้องทำงานร่วมกัน
นางสาวศุภมาสกล่าวว่านโยบายนี้สอดรับกับทิศทางของรัฐบาลภายใต้การนำของนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ที่ต้องการให้เศรษฐกิจดิจิทัลเติบโตควบคู่กับการคุ้มครองสิทธิของประชาชน โดย สคบ. จะต้องหารือร่วมกับหน่วยงานที่กำกับดูแลด้านดิจิทัล การค้าออนไลน์ และธุรกิจขายตรง เพื่อกำหนดกลไกการทำงานร่วมกัน และกำหนดบทบาทของแต่ละหน่วยงานให้ชัดเจน
พี่สยามมองยังไงกับเรื่องนี้
พูดตรง ๆ เลยนะครับ — พี่สยามเองก็เคยสั่งของออนไลน์แล้วได้ของไม่ตรงปกมาแล้ว ร้องเรียนไปก็เงียบ เพราะร้านนั้นปิดตัวหนีไปแล้ว ถามว่าแพลตฟอร์มรับผิดชอบไหม? ก็บอกว่าไม่ใช่หน้าที่ตัวเอง ความรู้สึกตอนนั้นมันหงุดสะ ไม่รู้จะเรียกร้องกับใคร
แนวคิด Shared Responsibility ที่รัฐบาลกำลังผลักดันนี้จึงถูกทิศทางครับ เพราะแพลตฟอร์มได้ค่าธรรมเนียมจากทุกธุรกรรม พวกเขาก็ควรมีส่วนรับผิดชอบเมื่อเกิดปัญหาด้วย แต่ความสำเร็จของนโยบายนี้จะอยู่ที่การแก้กฎหมายให้สำเร็จ ซึ่งต้องรอดูกันต่อไปครับ ว่าจะเดินหน้าได้เร็วแค่ไหน
คนซื้อของออนไลน์ควรทำอะไรได้บ้างตอนนี้
แม้กฎหมายยังอยู่ระหว่างการผลักดัน แต่มีสิ่งที่ทำได้เลยวันนี้ครับ:
- เก็บหลักฐานทุกอย่างไว้ให้ครบ ทั้งภาพสินค้า แชท สลิปการโอนเงิน
- ร้องเรียนผ่านช่องทาง สคบ. ได้ที่สายด่วน 1166 หรือเว็บไซต์ ocpb.go.th
- ใช้ระบบจ่ายเงินผ่านแพลตฟอร์มโดยตรง เพื่อให้มีหลักฐานและสามารถยื่นขอ refund ได้
- ตรวจสอบรีวิวร้านค้าและเรตติ้งก่อนซื้อทุกครั้ง
นโยบายนี้ยังอยู่ในช่วงเริ่มต้นครับ แต่ถ้าผลักดันสำเร็จ อนาคตของการช็อปปิ้งออนไลน์ในไทยอาจเปลี่ยนไปมาก ผู้บริโภคมีสิทธิ์มากขึ้น และแพลตฟอร์มก็ต้องดูแลคุณภาพสินค้ามากขึ้นด้วย คำถามทิ้งท้ายคือ — คุณเคยโดนของปลอมหรือของไม่ตรงปกจากช็อปปิ้งออนไลน์บ้างไหม? และที่สำคัญกว่านั้น คุณได้รับการเยียวยาในที่สุดหรือเปล่าครับ?
