มีคดีความระหว่างศิลปินดังกับโรงพยาบาลเสริมความงามที่เป็นข่าวใหญ่ในช่วงที่ผ่านมา ศาลชั้นต้นตัดสินให้ฝ่ายโรงพยาบาลชดใช้ค่าเสียหายรวมกว่า 7.7 ล้านบาท แบ่งเป็นค่ารักษาพยาบาลและค่าผ่าตัดแก้ไข 2.9 ล้าน ค่าขาดรายได้จากการทำงาน 1.8 ล้าน และค่าเสียหายในอนาคตอีก 3 ล้านบาท
พี่สยามอ่านข่าวนี้แล้วนึกถึงเพื่อนหลายคนที่เคยปรึกษาเรื่องทำศัลยกรรม บางคนโชคดีผลลัพธ์ออกมาดี แต่บางคนก็ไม่เป็นอย่างที่คิด แล้วไม่รู้จะทำยังไงต่อ เพราะไม่รู้ว่าตัวเองมีสิทธิอะไรบ้าง คดีแบบนี้แหละที่เตือนเราว่า "ความรู้เรื่องสิทธิ" สำคัญไม่แพ้การเลือกคลินิกหรือหมอเลย
ศัลยกรรมเสริมความงามกับความเสี่ยงที่หลายคนมองข้าม
ตลาดเสริมความงามในไทยเติบโตต่อเนื่อง ข้อมูลจากสมาคมศัลยแพทย์ตกแต่งแห่งประเทศไทยระบุว่า ไทยติดอันดับต้น ๆ ของเอเชียด้านจำนวนผู้รับบริการศัลยกรรม ทั้งคนไทยและนักท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ (Medical Tourism) จากทั่วโลก
แต่ความนิยมที่สูงขึ้นก็มาพร้อมกับข้อร้องเรียนที่เพิ่มขึ้นด้วย สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค (สคบ.) และแพทยสภาต่างรับเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับบริการทางการแพทย์ด้านความงามอยู่เป็นประจำ ปัญหาที่พบบ่อย ได้แก่ ผลลัพธ์ไม่ตรงตามที่แจ้งไว้ก่อนทำ, ภาวะแทรกซ้อน, การติดเชื้อ, หรือความผิดพลาดในขั้นตอนการผ่าตัด
สิทธิผู้รับบริการที่คุณต้องรู้ก่อนทำศัลยกรรม
ตามกฎหมายไทย ผู้รับบริการทางการแพทย์มีสิทธิที่ชัดเจนหลายประการ ซึ่งถูกรับรองไว้ใน พระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 และ มาตรฐานสิทธิผู้ป่วยของแพทยสภา ที่สำคัญมีดังนี้
- สิทธิในการรับรู้ข้อมูล: ก่อนทำหัตถการใด ๆ แพทย์ต้องอธิบายขั้นตอน ความเสี่ยง และผลที่อาจเกิดขึ้นอย่างครบถ้วน เรียกว่า Informed Consent หรือ "การยินยอมที่มีข้อมูลครบถ้วน"
- สิทธิปฏิเสธการรักษา: คุณมีสิทธิปฏิเสธหรือหยุดการรักษาได้ทุกเมื่อ โดยไม่ต้องให้เหตุผล
- สิทธิเข้าถึงข้อมูลสุขภาพของตัวเอง: ประวัติการรักษา บันทึกการผ่าตัด ภาพถ่าย X-ray ล้วนเป็นข้อมูลที่คุณมีสิทธิขอดูและขอสำเนาได้
- สิทธิร้องเรียน: หากเกิดความเสียหาย สามารถร้องเรียนได้ทั้งต่อแพทยสภา สคบ. หรือฟ้องร้องทางแพทย์ศาสตร์ตามกฎหมายแพ่ง
ถ้าศัลยกรรมแล้วเกิดปัญหา ทำอะไรได้บ้าง?
หลายคนพอเจอปัญหาแล้วไม่รู้จะเริ่มจากตรงไหน หรือคิดว่าสู้ไม่ได้เพราะเซ็นเอกสารยินยอมไปแล้ว จริง ๆ แล้วการเซ็น Consent Form ไม่ได้หมายความว่าโรงพยาบาลหลุดพ้นความรับผิดชอบทุกอย่าง ถ้าเกิดความประมาทหรือผิดมาตรฐาน ยังสามารถเรียกร้องได้
ขั้นตอนที่แนะนำเมื่อเกิดปัญหา
- เก็บหลักฐานให้ครบ: ใบเสร็จทุกใบ สัญญา เอกสารที่ลงนาม ภาพถ่ายก่อน-หลัง บันทึกการสนทนา (แชท, อีเมล) ทุกอย่างคือหลักฐาน
- ไปพบแพทย์รายที่สอง (Second Opinion): เพื่อประเมินความเสียหายและบันทึกทางการแพทย์จากแหล่งที่เป็นกลาง ซึ่งสำคัญมากในการพิสูจน์ความเสียหาย
- แจ้งสถาบัน/โรงพยาบาลเป็นลายลักษณ์อักษร: อย่าพูดแค่ปากเปล่า ส่งหนังสือหรืออีเมลเพื่อให้มีหลักฐาน
- ปรึกษาทนายความหรือหน่วยงานคุ้มครอง: สายด่วน สคบ. 1166 หรือแพทยสภา รับเรื่องร้องเรียนด้านนี้โดยเฉพาะ
ค่าเสียหายในคดีแพทย์ คำนวณจากอะไร?
จากคดีที่เป็นข่าว ตัวเลข 7.7 ล้านบาทถูกแบ่งออกเป็น 3 ส่วน ซึ่งสะท้อนหลักการคำนวณค่าเสียหายทางกฎหมายแพ่งของไทยได้ดี
- ค่ารักษาพยาบาลและค่าแก้ไข (2.9 ล้าน): คือค่าใช้จ่ายจริงที่เกิดขึ้นและที่ต้องใช้ในการแก้ไขความเสียหาย
- ค่าขาดรายได้ (1.8 ล้าน): กรณีที่ความเสียหายทำให้ไม่สามารถทำงานได้ตามปกติ ศาลประเมินจากรายได้จริงและระยะเวลาที่ขาดหาย
- ค่าเสียหายในอนาคต (3 ล้าน): ส่วนนี้น่าสนใจ เพราะศาลมองไปถึงผลกระทบระยะยาวที่อาจยังไม่เกิดขึ้นตอนนี้ แต่มีแนวโน้มชัดเจน
ทั้งนี้ คดีนี้ยังไม่สิ้นสุด เพราะฝ่ายจำเลยระบุว่ายังมีสิทธิยื่น อุทธรณ์ และ ฎีกา ต่อไปได้ ซึ่งกระบวนการศาลไทยมี 3 ชั้น คือ ศาลชั้นต้น → ศาลอุทธรณ์ → ศาลฎีกา คำตัดสินสุดท้ายอาจเปลี่ยนแปลงได้
เลือกสถานพยาบาลอย่างไรให้ปลอดภัย?
พี่สยามอยากฝากไว้ว่า การทำศัลยกรรมไม่ใช่เรื่องผิด แต่ต้องทำด้วยข้อมูลและความรอบคอบ ลองใช้เช็กลิสต์ง่าย ๆ นี้ก่อนตัดสินใจ
- ตรวจสอบว่าแพทย์มีใบอนุญาตและสาขาที่เชี่ยวชาญตรงกับสิ่งที่คุณต้องการ (ค้นได้ที่เว็บแพทยสภา)
- โรงพยาบาลหรือคลินิกได้รับการรับรองมาตรฐาน เช่น JCI หรือ HA จากสถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (สรพ.) หรือไม่
- ขอดูผลงานจริงของแพทย์ ไม่ใช่แค่รูปจากโฆษณา
- สอบถามจนเข้าใจทุกขั้นตอนก่อนเซ็นเอกสาร อย่าเซ็นเพราะกลัวอาย
- ระวังโปรโมชันราคาถูกผิดปกติ เพราะความปลอดภัยมีต้นทุนเสมอ
ความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างผู้ป่วยกับแพทย์ สำคัญกว่าที่คิด
สิ่งที่น่าจดจำจากคดีนี้ไม่ใช่แค่ตัวเลข 7.7 ล้าน แต่คือความสูญเสียที่ไม่มีใครได้ประโยชน์จริง ๆ ทั้งความเครียด ระยะเวลาการต่อสู้ในศาล และความสัมพันธ์ที่พังทลาย
ในฐานะคนทำงานที่เคยผ่านชีวิตมาหลายบทบาท พี่สยามมองว่าปัญหาหลายอย่างในแวดวงนี้มาจากการสื่อสารที่ไม่ครบถ้วนตั้งแต่ต้น ทั้งการอธิบายความเสี่ยง การจัดการกับผลลัพธ์ที่ไม่เป็นไปตามคาด และการรับผิดชอบเมื่อเกิดข้อผิดพลาด ถ้าทุกฝ่ายมีมาตรฐานการสื่อสารที่ดีกว่านี้ บางคดีอาจไม่ต้องถึงศาลเลยก็ได้
สุดท้ายนี้ ไม่ว่าจะเป็นผู้รับบริการหรือผู้ให้บริการ ความโปร่งใสและการเคารพซึ่งกันและกันคือพื้นฐานที่ทุกอย่างควรยืนอยู่บน ถ้าเราทุกคนรู้สิทธิ รู้หน้าที่ และสื่อสารกันอย่างตรงไปตรงมา ความขัดแย้งหลายอย่างก็คงไม่บานปลายจนถึงขั้นนี้
