เมื่อฟ้าเริ่มส่งสัญญาณ เราพร้อมรับมือแค่ไหน?
ทุกปีที่หน้าฝนมาเยือน คนไทยจำนวนไม่น้อยยังคงถูกน้ำท่วม ถนนลื่น หรือต้นไม้ล้มทับรถโดยไม่ทันตั้งตัว ทั้งที่ในหลายกรณี กรมอุตุนิยมวิทยาออกประกาศเตือนล่วงหน้าหลายชั่วโมง แต่เราก็ยังไม่ได้ใช้ข้อมูลพวกนั้นให้เป็นประโยชน์เท่าที่ควร
พี่สยามเชื่อว่าปัญหาไม่ได้อยู่ที่ระบบพยากรณ์อากาศ แต่อยู่ที่เราไม่ค่อยรู้ว่า "ต้องทำอะไร" หลังจากได้ยินคำเตือนพวกนั้น บทความนี้เลยอยากชวนมานั่งทำความเข้าใจกันตรงๆ ว่าเมื่อกรมอุตุฯ เตือนฝนตกหนัก มันหมายความว่าอะไร และเราควรรับมืออย่างไรบ้าง
ถอดรหัสคำเตือนของกรมอุตุนิยมวิทยา
หลายคนเห็นประกาศของกรมอุตุนิยมวิทยาแล้วก็แค่เลื่อนผ่าน เพราะอ่านไม่รู้เรื่อง จริงๆ แล้วมีคำสำคัญไม่กี่คำที่ต้องจำไว้
- ฝนตกหนัก หมายถึงปริมาณน้ำฝนมากกว่า 35 มิลลิเมตรใน 1 ชั่วโมง หรือมากกว่า 90 มิลลิเมตรใน 24 ชั่วโมง ระดับนี้เริ่มก่อให้เกิดน้ำท่วมขังได้
- ฝนตกหนักมาก คือปริมาณน้ำฝนเกิน 90 มิลลิเมตรใน 1 ชั่วโมง อันตรายมาก น้ำจะระบายไม่ทัน
- ร้อยละ 60 ของพื้นที่ ไม่ได้แปลว่าทุกที่จะโดน แต่หมายความว่าโอกาสสูงมากที่ฝนจะตกในพื้นที่นั้น
- หย่อมความกดอากาศต่ำ คือบริเวณที่อากาศร้อน ลมพัดเข้าหาศูนย์กลาง ทำให้เกิดเมฆและฝนหนัก ถ้ารุนแรงขึ้นอาจพัฒนาเป็นพายุได้
- มรสุมตะวันตกเฉียงใต้ คือลมประจำฤดูกาลที่พัดความชื้นจากทะเลเข้ามา เป็นตัวการหลักของฝนหน้ามรสุมในไทย
น้ำท่วมฉับพลัน vs น้ำป่าไหลหลาก ต่างกันอย่างไร?
สองคำนี้มักมาคู่กันในประกาศเตือนภัย แต่อันตรายคนละแบบ
น้ำท่วมฉับพลัน (Flash Flood)
เกิดในพื้นที่ราบหรือในเมือง เมื่อฝนตกหนักมากจนระบบระบายน้ำรับไม่ทัน น้ำจะท่วมถนนอย่างรวดเร็วภายในเวลาไม่กี่สิบนาที คนในเมืองอย่างกรุงเทพฯ คุ้นเคยกับแบบนี้ดี สิ่งที่อันตรายคือไฟฟ้าแรงสูงและรูระบายน้ำที่เปิดอยู่ใต้น้ำ
น้ำป่าไหลหลาก
อันตรายกว่ามาก เกิดในพื้นที่ภูเขาหรือเชิงเขา เมื่อฝนตกสะสมมากพอ น้ำจะพังทลายลงมาพร้อมดิน หิน และต้นไม้ด้วยความเร็วสูง บางครั้งมาแบบไม่มีเสียงเตือน พื้นที่เสี่ยงได้แก่ บริเวณลาดเชิงเขา หมู่บ้านริมลำห้วย และที่ราบตีนเขา
ข้อมูลจากกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ระบุว่าน้ำป่าไหลหลากและดินโคลนถล่มเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้นๆ ในช่วงหน้าฝนของไทยทุกปี โดยเฉพาะในพื้นที่ภาคเหนือและภาคใต้
5 สิ่งที่ควรทำเมื่อมีประกาศเตือนฝนตกหนัก
- เช็คเส้นทางก่อนออกจากบ้าน แอปพลิเคชันอย่าง Thai Flood หรือเพจของกรมทางหลวงจะอัปเดตสถานการณ์ถนนแบบเรียลไทม์
- จอดรถในที่สูง ถ้าอยู่ในโซนเสี่ยงน้ำท่วม ย้ายรถขึ้นที่สูงก่อนดีกว่ารอให้น้ำมาแล้วค่อยตื่นตระหนก
- อย่าฝ่าน้ำท่วมถ้าไม่จำเป็น น้ำที่ท่วมถนนแม้ดูไม่ลึก แต่อาจมีกระแสน้ำไหลแรง หรือบ่อน้ำแอบซ่อนอยู่
- ถอดปลั๊กอุปกรณ์ไฟฟ้า และหลีกเลี่ยงการสัมผัสเสาไฟหรือสายไฟในช่วงฝนตกหนัก
- เตรียมถุงยังชีพไว้เผื่อ น้ำดื่ม ยา เอกสารสำคัญ โทรศัพท์ชาร์จเต็ม ถ้าต้องอพยพกะทันหันจะได้พร้อม
ถ้าอยู่ในพื้นที่ภูเขาหรือเชิงเขา ต้องระวังเป็นพิเศษ
พี่สยามอยากเน้นตรงนี้เป็นพิเศษ เพราะคนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ภาคเหนือหรือภาคใต้ที่มีภูเขาล้อมรอบ มักประมาทเพราะอยู่มานานแล้วไม่เคยเจอ แต่ความเสี่ยงมันไม่ได้หายไปไหน
- สังเกตสีของน้ำในลำห้วย ถ้าเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลหรือสีโคลนทั้งที่ฝนไม่ได้ตกแรงตรงจุดที่คุณอยู่ แสดงว่าอาจมีน้ำป่ามาจากต้นน้ำ
- ฟังเสียงผิดปกติจากทิศทางภูเขา เช่น เสียงดังกึกก้องคล้ายฟ้าร้องแต่ฟ้าไม่ร้อง
- ถ้าได้รับคำเตือนให้อพยพ อย่ารอ "ดูท่าทีก่อน" ให้ออกไปทันที
ติดตามสภาพอากาศอย่างไรให้ได้ข้อมูลแม่นยำ
แหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้และอัปเดตเร็วที่สุดในไทยคือกรมอุตุนิยมวิทยา (tmd.go.th) และแอปฯ "Thai Weather" ของกรมเอง นอกจากนั้น เพจ "กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย" ก็มีการอัปเดตพื้นที่เสี่ยงและเส้นทางปิดอยู่ตลอด
สำหรับคนที่ต้องการดูภาพเรดาร์ฝน (Radar Image) แบบเรียลไทม์ กรมอุตุฯ มีให้ดูบนเว็บไซต์ฟรี ภาพเรดาร์จะบอกได้ว่าฝนกำลังเคลื่อนตัวมาทางไหน หนักแค่ไหน ช่วยวางแผนเดินทางได้ดีกว่าอ่านตัวเลขอุณหภูมิเฉยๆ
มุมมองของพี่สยาม: รู้ก่อน ปลอดภัยกว่า
พูดตรงๆ เลยนะ ทุกครั้งที่ข่าวน้ำท่วม ดินถล่ม หรือคลื่นซัดชาวประมงออกมา พี่สยามรู้สึกหนักใจมาก เพราะหลายเคสมันป้องกันได้ ถ้าเรามีข้อมูลและรู้ว่าต้องทำอะไร ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ขาดเทคโนโลยีหรือระบบเตือนภัย แต่อยู่ที่ช่องว่างระหว่าง "การได้รับข้อมูล" กับ "การเอาไปใช้จริง"
ฉะนั้นบทความนี้ไม่ได้เขียนขึ้นมาเพื่อให้ตกใจหรือกังวลเกินเหตุ แต่เขียนขึ้นเพื่อให้ทุกคนมีชุดความรู้ติดตัวไว้ เพราะหน้าฝนมาทุกปี และทุกปีเราก็ยังมีโอกาสเจอสถานการณ์แบบนี้ เตรียมพร้อมไว้ดีกว่าแก้ทีหลัง รับรองว่าสบายใจกว่าเยอะครับ
